CATEGORY / ARTICLE

แชร์

โอปิออยด์ คืออะไร (Opioid)? ประเภท และอันตรายที่ครอบครัวควรรู้

08 ตุลาคม 2569

โอปิออยด์เป็นยาที่มีทั้งคุณและโทษ หากใช้ผิดวิธีหรือใช้เกินขนาด ก็สามารถส่งผลกระทบต่อร่างกาย จิตใจ และความสัมพันธ์ในครอบครัว หรือเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

โอปิออยด์ คือกลุ่มยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทส่วนกลาง ใช้บรรเทาอาการปวดในทางการแพทย์ และเป็นยาที่แพทย์สั่งจ่ายกันอยู่ทั่วไป เช่น มอร์ฟีน ทรามาดอล หรือเฟนทานิล แต่ยากลุ่มนี้เมื่อใช้ผิดวิธีหรือใช้เกินขนาด สามารถกลายเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ในเวลาอันสั้น

บทความนี้เราจะพาคุณไปทำความเข้าใจตั้งแต่นิยาม ประเภท ผลข้างเคียง ไปจนถึงสิ่งที่ควรทำหากคนที่คุณรักได้รับยากลุ่มนี้เกินขนาด

บ้านที่อบอุ่นของครอบครัวคุณ เริ่มต้นได้ที่การตัดสินใจครั้งนี้ ติดต่อเรา

โอปิออยด์ (Opioid) กลุ่มยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทส่วนกลาง

โอปิออยด์ (Opioid) คือกลุ่มสารที่จับกับตัวรับโอปิออยด์ในสมองและไขสันหลัง ทำให้เกิดฤทธิ์บรรเทาปวดและลดการรับรู้ความเจ็บปวดของร่างกาย มักถูกนำมาใช้ทางการแพทย์อย่างแพร่หลายในการรักษาอาการปวดหลายรูปแบบ

อย่างไรก็ตาม ยากลุ่มนี้ควรใช้ตามคำสั่งแพทย์เท่านั้น ไม่ควรหาซื้อมาใช้เอง หรือใช้ต่อเนื่องโดยไม่มีการติดตามอาการจากบุคลากรทางการแพทย์ เพราะแม้จะมีประโยชน์ทางการรักษา แต่ก็มีความเสี่ยงต่อการติดยาและผลข้างเคียงที่รุนแรงได้เช่นกัน

3 ประเภทของยากลุ่มโอปิออยด์

เราสามารถแบ่งประเภทยากลุ่มโอปิออยด์ออกเป็น 3 กลุ่มหลัก ตามแหล่งที่มาและกระบวนการผลิต ซึ่งมีความรุนแรงของฤทธิ์และระดับความเสี่ยงที่แตกต่างกัน ดังนี้

โอปิออยด์จากธรรมชาติ (Natural opioids)

โอปิออยด์จากธรรมชาติ คือกลุ่มยาที่สกัดได้จากพืชฝิ่นโดยตรง ไม่ผ่านกระบวนการสังเคราะห์เพิ่มเติม ตัวอย่างที่พบบ่อยในทางการแพทย์ ได้แก่

มอร์ฟีน (Morphine) ยาบรรเทาปวดรุนแรงที่ใช้ในโรงพยาบาล มักให้กับผู้ป่วยหลังผ่าตัดใหญ่หรือผู้ป่วยมะเร็งระยะท้าย
โคเดอีน (Codeine) มีฤทธิ์อ่อนกว่ามอร์ฟีน มักผสมอยู่ในยาแก้ไอหรือยาแก้ปวดสูตรผสมบางชนิด

โอปิออยด์กึ่งสังเคราะห์ (Semi-synthetic Opioids)

โอปิออยด์กึ่งสังเคราะห์ คือสารที่ได้จากการนำสารตั้งต้นจากฝิ่นมาผ่านกระบวนการทางเคมีเพิ่มเติม เพื่อปรับฤทธิ์และคุณสมบัติให้เหมาะกับการใช้งานทางการแพทย์มากขึ้น เช่น

ออกซิโคโดน (Oxycodone) ยาแก้ปวดที่มีฤทธิ์รุนแรง และยังให้ความรู้สึกเคลิบเคลิ้มเมื่อใช้
ไฮโดรโคโดน (Hydrocodone) มักถูกใช้บรรเทาอาการปวดระดับปานกลางถึงรุนแรง
บูเพรนอร์ฟีน (Buprenorphine) หลายคนนำมาใช้ในกระบวนการบำบัดผู้ติดยาโอปิออยด์ชนิดอื่น

พวกเขาอาจดูเหมือนปกติ แต่ข้างในกำลังพัง อย่ารอให้สาย สอบถามเรา

โอปิออยด์สังเคราะห์ (Synthetic Opioids)

โอปิออยด์สังเคราะห์ ผลิตขึ้นจากกระบวนการทางเคมีทั้งหมด มีฤทธิ์และความแรงแตกต่างกันไป โดยบางชนิดมีฤทธิ์รุนแรงมาก ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ เนื่องจากมีความเสี่ยงต่อการใช้เกินขนาดสูง ได้แก่

ทรามาดอล (Tramadol) ยาแก้ปวดที่พบได้ทั่วไป แต่มักถูกนำไปใช้ผิดวัตถุประสงค์หรือใช้เกินขนาด
เฟนทานิล (Fentanyl) มีฤทธิ์แรงกว่ามอร์ฟีนหลายสิบเท่า ถูกใช้ในทางการแพทย์เฉพาะกรณีปวดรุนแรงมากภายใต้การควบคุมอย่างเข้มงวด
เพทิดีน (Pethidine) มักใช้บรรเทาปวดเฉียบพลัน เช่น ระหว่างการคลอดบุตรหรือหลังผ่าตัด
คาร์เฟนทานิล (Carfentanil) มีฤทธิ์แรงกว่าเฟนทานิลอีกหลายเท่า โดยปกติใช้เฉพาะทางสัตวแพทย์เพื่อระงับสัตว์ขนาดใหญ่ ไม่มีข้อบ่งใช้ในมนุษย์ และเป็นอันตรายถึงชีวิตได้แม้ในปริมาณน้อยมาก

การใช้ยาโอปิออยด์ในทางการแพทย์

แม้ยาโอปิออยด์หลายประเภทถูกนำมาใช้เพื่อบรรเทาอาการปวดในหลายสถานการณ์ ไม่ว่าจะเป็น อาการปวดเฉียบพลันหลังผ่าตัด อาการปวดจากบาดแผล หรืออาการปวดเรื้อรังในผู้ป่วยมะเร็ง แต่หากใช้เกินขนาดที่แพทย์กำหนด หรือใช้ต่อเนื่องเป็นระยะเวลานานเกินความจำเป็น ก็มีความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะดื้อยา ภาวะพึ่งพายา และการติดยาได้ในที่สุด

ผลข้างเคียงของโอปิออยด์ต่อร่างกายและพฤติกรรม

การใช้โอปิออยด์ ไม่ว่าจะในทางการแพทย์หรือในทางที่ผิด ล้วนส่งผลกระทบต่อทั้งร่างกายและพฤติกรรมของผู้ใช้ ดังนี้

อาการทางร่างกาย

ง่วงซึม
กดการหายใจ
ท้องผูก

อาการทางพฤติกรรมที่ครอบครัวสังเกตได้

อารมณ์แปรปรวน
แยกตัว

ดังนั้น หากคุณเริ่มสังเกตเห็นสัญญาณเหล่านี้ในตัวลูก อย่าปล่อยผ่าน เพราะความชินชากับสิ่งที่ผิดปกติใกล้ตัวอาจทำให้เรามองข้ามช่วงเวลาที่จะช่วยเหลือเขาได้ทัน

หมายเหตุ ผู้เสพที่อยู่ในวัยเรียน ครอบครัวอาจสังเกตเห็นว่า ผลการเรียนตกลงหรือมีสมาธิในการเรียนลดลง

อันตรายของยากลุ่มโอปิออยด์เมื่อใช้ร่วมกับสารอื่น

การใช้ยากลุ่มโอปิออยด์ร่วมกับสารอื่นเป็นหนึ่งในสถานการณ์ที่อันตรายที่สุด เพราะสารหลายชนิดออกฤทธิ์กดประสาทเสริมกัน ทำให้ความเสี่ยงต่อภาวะกดการหายใจและเสียชีวิตเพิ่มขึ้นอย่างมาก โดยเฉพาะเมื่อใช้ร่วมกับสารอื่น ๆ เช่น น้ำมันกัญชา ยาเสียสาว หรือ GHB ซึ่งอาจทำให้ผู้ใช้หมดสติ หยุดหายใจ หรือเสียชีวิตได้โดยไม่ทันตั้งตัว

คนที่คุณรักสามารถเลิกได้ ถ้าได้รับความช่วยเหลือที่ถูกทาง ที่นี่

ผลกระทบระยะยาวเมื่อใช้ยากลุ่มโอปิออยด์เป็นเวลานาน

การใช้ยากลุ่มโอปิออยด์ต่อเนื่องเป็นเวลานาน ไม่ว่าจะเริ่มต้นจากการใช้เพื่อรักษาอาการปวดหรือการใช้ในทางที่ผิด ล้วนนำไปสู่ผลกระทบที่ซ้อนกันเป็นชั้น ๆ ดังนี้

ภาวะดื้อยา (Tolerance) ร่างกายตอบสนองต่อยาขนาดเดิมน้อยลง ทำให้ผู้ใช้ต้องเพิ่มปริมาณเพื่อให้ได้ผลเท่าเดิม
ภาวะพึ่งพายาทางกาย (Physical dependence) ร่างกายต้องมีการใช้ยาตลอดเวลา หากหยุดยากะทันหันจะเกิดอาการขาดยาที่ทรมาน
ความเสี่ยงต่อการติดยา (Addiction) ยากลุ่มโอปิออยด์กลายเป็นความจำเป็นทางร่างกายและจิตใจที่ผู้ใช้ไม่สามารถหยุดได้ด้วยตัวเอง

ผลกระทบเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นในวันเดียว แต่ค่อย ๆ สะสมทีละน้อยเหมือนระเบิดเวลาที่รอวันปะทุ ยิ่งปล่อยไว้นานเท่าไร โอกาสที่จะฟื้นตัวได้ง่ายก็ยิ่งลดลงเท่านั้น

สิ่งที่ครอบครัวควรทำเมื่อบุตรหลานได้รับโอปิออยด์เกินขนาด

หากพบว่าคนที่คุณรักมีอาการที่เข้าข่ายได้รับโอปิออยด์เกินขนาด เช่น หายใจช้าลงผิดปกติ ริมฝีปากเปลี่ยนสี หรือไม่ตอบสนองต่อการปลุก นี่คือสถานการณ์ฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องดำเนินการทันที

1. โทรแจ้งหน่วยฉุกเฉิน 1669 ทันทีโดยไม่รอดูอาการ เพราะทุกนาทีมีความหมายต่อชีวิต

2. จัดท่าให้ผู้ป่วยปลอดภัยระหว่างรอความช่วยเหลือ เช่น จัดให้นอนตะแคง เพื่อป้องกันการสำลักหากมีการอาเจียน และอยู่เฝ้าดูอาการอย่างใกล้ชิดจนกว่าทีมแพทย์จะมาถึง

สิ่งสำคัญที่คุณควรจำไว้เสมอคือ นี่เป็นสถานการณ์ฉุกเฉินทางการแพทย์ ไม่ใช่เรื่องที่ต้องปกปิดหรือรู้สึกอับอาย การขอความช่วยเหลืออย่างรวดเร็วจะช่วยชีวิตคนที่คุณรักได้ และเมื่ออาการโอเวอร์โดสสงบลงแล้ว คุณสามารถพาเขาเข้ารับการฟื้นฟูกับเราได้อย่างต่อเนื่อง

Phufa Enterprise ศูนย์ฟื้นฟูและช่วยเหลือผู้ได้รับโอปิออยด์

โอปิออยด์เป็นยาที่มีทั้งคุณและโทษ หากใช้ตามคำสั่งแพทย์อย่างเคร่งครัด จะมีฤทธิ์ช่วยบรรเทาความเจ็บปวดได้ดี แต่หากใช้ผิดวิธีหรือใช้เกินขนาด ก็สามารถนำไปสู่ภาวะดื้อยา การพึ่งพายาทางกาย และการติดยาที่ส่งผลกระทบต่อทั้งร่างกาย จิตใจ และความสัมพันธ์ในครอบครัวได้ หลายครอบครัวเลือกที่จะรอดูอาการต่อไปเพราะคิดว่ายังไม่ถึงเวลา แต่ในความเป็นจริงแล้ว การเข้ารับการบำบัดผู้ติดยาเสพติดตั้งแต่เนิ่น ๆ จะช่วยลดความเสี่ยงและเพิ่มโอกาสฟื้นตัวได้มากกว่า

Phufa Enterprise ศูนย์ฟื้นฟูยาเสพติดที่ออกแบบกระบวนการดูแลให้เป็นไปอย่างอบอุ่นและปลอดภัย ไม่ทำให้ผู้ป่วยรู้สึกเจ็บปวดทรมานหรือล้างพิษแบบผิดวิธี เราคำนึงถึงความสบายใจของทั้งผู้ป่วยและครอบครัว พร้อมรักษาความลับของผู้เข้ารับการดูแล เพราะเราเชื่อว่าผู้เสพคือผู้ป่วยที่ควรได้รับโอกาสในการรักษา ไม่ใช่การตัดสินหรือตีตรา และเป้าหมายสูงสุดของเราคือการพาคนที่คุณรักกลับคืนสู่ครอบครัวอย่างมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

เรียบเรียงโดย

คุณภูผา ภูวดลอานนท์

กรรมการผู้จัดการ บริษัท ภูฟ้า เอ็นเตอร์ไพรส์ จำกัด

ผู้ผ่านการรับรอง ICAP I (International Certified Addiction Professional) และ Universal Treatment Curriculum (UTC) Modules 1–8 ด้านการบำบัดรักษาผู้มีปัญหาการใช้สารเสพติด พร้อมผ่านการอบรม Cognitive Behavioral Therapy (CBT) จากสถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี กรมการแพทย์

ความรักของพ่อแม่คือแรงผลักดันที่ดีที่สุด ให้เราเป็นส่วนหนึ่งของการฟื้นฟู ภูฟ้า เอ็นเตอร์ไพรส์ รักษาความลับ คืนคนรักกลับครอบครัว

Tel 1522

LINE @phufaresthome

Email contact@phufaenterprise.com

คำถามที่พบบ่อย

ยาโอปิออยด์ (Opioid) มีอะไรบ้าง?

ยากลุ่มโอปิออยด์ที่พบได้ในทางการแพทย์และในรายงานการใช้ผิดวิธี ได้แก่ มอร์ฟีน โคเดอีน ออกซิโคโดน ไฮโดรโคโดน บูเพรนอร์ฟีน ทรามาดอล เฟนทานิล เพทิดีน คาร์เฟนทานิล และเมทาโดน โดยแบ่งเป็น 3 กลุ่มหลักคือ กลุ่มธรรมชาติ กลุ่มกึ่งสังเคราะห์ และกลุ่มสังเคราะห์

โอปิออยด์ต่างจากยาเสพติดชนิดอื่นอย่างไร?

โอปิออยด์เป็นกลุ่มยาที่มีการใช้ทางการแพทย์เพื่อบรรเทาอาการปวดอย่างถูกกฎหมายภายใต้การควบคุมของแพทย์ ต่างจากยาเสพติดบางชนิดที่ไม่มีข้อบ่งใช้ทางการแพทย์เลย แต่ก็มีความเสี่ยงต่อการติดยาและอันตรายถึงชีวิตไม่ต่างจากยาเสพติดชนิดอื่น โดยเฉพาะเมื่อถูกนำไปใช้นอกเหนือคำสั่งแพทย์หรือใช้ในปริมาณเกินกำหนด

ผลข้างเคียงของยาโอปิออยด์มีอะไรบ้าง?

ผลข้างเคียงที่พบบ่อยของยาโอปิออยด์ทางร่างกาย ได้แก่ อาการง่วงซึม กดการหายใจ และท้องผูก ในด้านพฤติกรรมที่ครอบครัวสังเกตได้ ได้แก่ มีอารมณ์แปรปรวน แยกตัวจากครอบครัว หรือผลการเรียนตกลงอย่างเห็นได้ชัด

สงสัยว่าคนในครอบครัวติดโอปิออยด์ควรทำอย่างไร?

หากคุณสงสัยว่าคนที่คุณรักกำลังใช้ยากลุ่มโอปิออยด์ในทางที่ผิด สิ่งแรกที่ควรทำคือพูดคุยด้วยความเข้าใจ และรีบปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านการบำบัดผู้ติดยาเสพติด เพื่อประเมินสถานการณ์และวางแผนการดูแลที่เหมาะสม

โอปิออยด์จะคงอยู่ในร่างกายได้นานแค่ไหน?

ยากลุ่มโอปิออยด์บางชนิดออกฤทธิ์เพียงไม่กี่ชั่วโมง แต่สารตกค้างอาจยังตรวจพบได้ในร่างกายนานกว่านั้น จึงไม่ควรใช้ระยะเวลาเป็นตัวชี้วัดความปลอดภัย และควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญหากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับการใช้ยา

แหล่งอ้างอิง