สัญญาณที่ครอบครัวมักเห็นก่อน

ร่างกาย

  • ง่วง สัปหงก คิดช้าเป็นชั่วโมงหลังใช้ [1]
  • หน้าแดง ปากแห้ง คันตามตัวมาก คลื่นไส้ [1]
  • รูม่านตาเล็กกว่าปกติ [1]
  • ท้องผูกเรื้อรัง นอนไม่หลับ [2]
  • รอยเข็ม เส้นเลือดเป็นแผลเป็น หรือแผลติดเชื้อที่ผิว (ถ้าฉีด) [2]

พฤติกรรม

  • มีอาการเป็นรอบทุกวัน: น้ำมูก น้ำตาไหล หาวบ่อย ขนลุก กระสับกระส่าย แล้วหายไปหลังหายตัวไปพักหนึ่ง [3]
  • ขอเงินบ่อย ปลีกตัวจากคนในบ้าน
  • กินยาแก้ปวดจำนวนมากเป็นประจำ [4]

สิ่งของที่อาจพบ

  • ฟอยล์ที่มีรอยไหม้ [5]
  • เข็มและกระบอกฉีดยา หรือหลอดสำหรับสูดทางจมูก [5]
  • แผงหรือแคปซูลยาแก้ปวดทรามาดอล (สีเขียวเหลือง) จำนวนมาก [4]

เฮโรอีนทำอะไรกับสมอง

เฮโรอีนทำมาจากมอร์ฟีน ซึ่งสกัดจากฝิ่น [6] ยากลุ่มนี้เรียกว่าโอปิออยด์ ฝิ่น มอร์ฟีน และยาแก้ปวดทรามาดอลก็อยู่ในกลุ่มเดียวกัน [6][4] เฮโรอีนจับกับตัวรับในสมอง ทำให้สุขพุ่งขึ้นทันที แล้วง่วงซึม [1] ตัวรับเดียวกันนี้คุมการหายใจด้วย [1] ถ้าใช้มาก เขาจะหายใจช้าลงจนสมองขาดออกซิเจน เสี่ยงโคม่าและสมองเสียหายถาวร [1] เมื่อใช้ซ้ำ ร่างกายปรับตัว เขาต้องใช้มากขึ้นเพื่อให้ได้ผลเท่าเดิม [7] เมื่อหยุด ร่างกายจึงเกิดอาการถอน หรือที่คนไทยเรียกว่า "ลงแดง" [7] การใช้ซ้ำยังเปลี่ยนสมองส่วนที่คุมการตัดสินใจและการรับมือความเครียด [7] สมองส่วนนี้ฟื้นช้าและต้องใช้เวลา [7] ข่าวดีคือ คนที่เลิกได้ระยะยาวมีสุขภาพดีขึ้น ทุกข์ใจน้อยลง และมีงานทำมากกว่า [8]

อาการหลังหยุดเฮโรอีน

อาการลงแดงเฮโรอีนเป็นอาการทางกายที่ชัดเจนและทรมานมาก [3] ต่างจากยาบ้าที่อาการหลังหยุดเด่นทางอารมณ์ [3] ฝิ่นและมอร์ฟีนมีอาการลงแดงคล้ายเฮโรอีน [3] ถ้าเขาใช้เมทาโดนที่ซื้อนอกระบบ อาการจะเริ่มช้ากว่า แต่ยาวกว่ามาก [3] ช่วงเวลาข้างล่างเป็นค่าโดยประมาณ แต่ละคนต่างกัน [3]

  1. วันแรกถึงวันที่ 3

    ช่วงเริ่มและหนักที่สุด

    • เริ่มราว 6 ชั่วโมงถึง 1 วันหลังใช้ครั้งสุดท้าย [3]
    • น้ำมูก น้ำตาไหล หาว ขนลุก เหงื่อออก [3]
    • ปวดกล้ามเนื้อและกระดูก ตะคริว [3]
    • ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย [3]
    • ใจสั่น กระสับกระส่าย นอนไม่หลับ อยากยามาก [3]
    • อาการหนักที่สุดราววันที่ 2–3 [3]

    ต้องระวัง: อาเจียนและท้องเสียทำให้ขาดน้ำรุนแรงได้ ถ้าเขาดื่มน้ำไม่ได้ ให้ไปโรงพยาบาลทันที [3][9]

  2. วันที่ 4–10

    ช่วงอาการทางกายลดลง

    • อาการทางกายค่อย ๆ ลดลง และส่วนใหญ่หายภายใน 5–10 วัน [3]
    • ความกังวล การนอนไม่หลับ และความอยากยายังอยู่ได้ [3]

    ต้องระวัง: ถ้าเขากลับไปใช้ในช่วงนี้ ร่างกายทนยาได้น้อยลงแล้ว ขนาดเดิมอาจทำให้หยุดหายใจ [3][10]

  3. สัปดาห์ที่ 2 ถึงหลายเดือน

    ช่วงไม่สบายกายใจเป็นพัก ๆ

    • ไม่สบายกายและใจระดับต่ำ อยู่ได้นานหลายเดือน [3][7]
    • ความอยากยายังกลับมาได้ [3]

    ต้องระวัง: ช่วงนี้เป็นช่วงที่เสี่ยง overdose (ยาเกินขนาด) มากที่สุด ถ้าเขากลับไปใช้ ควรมีแผนดูแลต่อเนื่องก่อนถึงช่วงนี้ [10][11]

พบแพทย์ทันที ถ้ามีอาการเหล่านี้

ข้อ 1–3 คือสัญญาณ overdose (ยาเกินขนาด) ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉิน [10] ช่วยให้เขาหายใจ และอย่าปล่อยเขาไว้คนเดียว [10] ยานาล็อกโซนแก้ overdose ได้ถ้าให้ทัน [10]

  • หมดสติ ปลุกไม่ตื่น [10]
  • หายใจช้ามาก หายใจลำบาก หรือไม่หายใจ [10]
  • รูม่านตาเล็กเท่าหัวเข็ม ร่วมกับง่วงซึมมาก [10]
  • ชัก (มักพบเมื่อใช้ร่วมกับเหล้า ยานอนหลับ หรือทรามาดอลเกินขนาด) [3][4]
  • อาเจียนและท้องเสียจนดื่มน้ำไม่ได้ ซึม หรือปัสสาวะน้อย [3]
  • พูดหรือแสดงว่าจะทำร้ายตัวเอง (สายด่วนสุขภาพจิต 1323) [12]
โทร 1522 ให้ทีมภูฟ้าช่วยแนะนำ

หมดสติ ชัก หรือหายใจผิดปกติ โทร 1669 ได้ทันที

ทำไมเลิกเฮโรอีนเองยาก

ลงแดงอันตรายถึงตายไหม

อาการลงแดงทรมานมาก และไม่ควรปล่อยให้เขาหักดิบอยู่คนเดียว [3][12] ความเสี่ยงหลักคือขาดน้ำรุนแรงจากอาเจียนและท้องเสีย [3][9] คนที่ขาดน้ำรุนแรงและไม่ได้รับการดูแลเสียชีวิตได้ [9] บางคนมีความคิดทำร้ายตัวเองในช่วงนี้ [12] ความเสี่ยงสูงขึ้นอีก ถ้าเขาใช้เหล้าหรือยานอนหลับร่วมด้วย ต้องถอนยาในสถานพยาบาล [3] หญิงตั้งครรภ์ไม่ควรถอนเองเด็ดขาด เพราะเสี่ยงต่อทารก [3]

ช่วงที่อันตรายที่สุดคือหลังหยุด

เมื่อหยุดใช้ ร่างกายทนยาได้น้อยลง [3] ถ้าเขากลับไปใช้ขนาดเดิม เขาอาจหยุดหายใจ [3][10] WHO ระบุว่าการกลับไปใช้หลังถอนยา หลังพ้นโทษ หรือหลังจบการรักษา เป็นปัจจัยเสี่ยง overdose [10] การศึกษาหนึ่งในอังกฤษติดตามผู้ป่วย 137 คนหลังถอนยาแบบนอนรักษา [11] 3 คนเสียชีวิตจาก overdose ภายใน 4 เดือน และทั้ง 3 คนถอนยาครบแล้ว [11] ครอบครัวจึงต้องรู้เรื่องนี้ก่อนเขากลับบ้าน

ทำไมเลิกเองยาก

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ใจไม่สู้ อาการลงแดงทรมานจนหลายคนกลับไปใช้เพื่อให้อาการหยุด [3] การใช้ซ้ำเปลี่ยนสมองส่วนที่คุมการตัดสินใจ NIDA จึงเรียกการติดยาว่าโรคเรื้อรังที่กลับเป็นซ้ำได้ [7] ความอยากยาและความไม่สบายระดับต่ำอยู่ได้หลายเดือนหลังพ้นอาการลงแดง [3] ถอนยาอย่างเดียวไม่พอ ต้องมีแผนดูแลต่อหลังถอนยา [3]

เมทาโดนและยาที่ใช้รักษาในระบบสาธารณสุข

การติดเฮโรอีนมียารักษาเฉพาะ คือเมทาโดนและบูพรีนอร์ฟีน [10][13] WHO แนะนำยาทั้งสองในระดับหนักแน่นที่สุด และยืนยันอีกครั้งในเดือนเมษายน 2026 [13] เมทาโดนเป็นยากินวันละครั้ง ช่วยหยุดอาการลงแดงและความอยากยา [14] เมื่อเทียบกับการไม่ใช้ยา คนที่ได้เมทาโดนอยู่ในการรักษานานกว่าและใช้เฮโรอีนน้อยลง [14] ในไทย เมทาโดนระยะยาวอยู่ในสิทธิบัตรทองสำหรับผู้ติดฝิ่นและเฮโรอีนที่สมัครใจ แบบผู้ป่วยนอก [15] ยานี้ใช้ได้เฉพาะในหน่วยบริการที่ขึ้นทะเบียน [15] ภูฟ้าไม่มีบริการเมทาโดนหรือบูพรีนอร์ฟีน

ถ้าเขากลับไปใช้อีก

การกลับไปใช้ซ้ำพบบ่อย และไม่ได้แปลว่าการรักษาล้มเหลว อัตรากลับไปใช้ของโรคจากการใช้สารอยู่ที่ราว 40–60% ใกล้เคียงโรคเรื้อรังอื่น เช่น ความดันสูงและหอบหืด [16] ครอบครัวจึงควรวางแผนการดูแลหลังออกตั้งแต่วันแรก [3]

การดูแลผู้ใช้เฮโรอีนที่ภูฟ้า

ภูฟ้าไม่มีบริการเมทาโดนหรือบูพรีนอร์ฟีน และไม่ได้ส่งต่อเพื่อรับยาเหล่านี้ ถ้าครอบครัวต้องการรักษาด้วยเมทาโดน ให้ติดต่อหน่วยบริการในระบบสาธารณสุขโดยตรง [15] ภูฟ้ารักษาตามอาการ คือแพทย์ดูแลอาการที่เกิดขึ้นตามมาตรฐานวิชาชีพ ภูฟ้าเป็นโปรแกรมพักค้างที่ศูนย์ คอร์สหลักยาว 28 วัน ถ้ารวมช่วงฟื้นฟู การรักษาใช้เวลา 28 วันถึง 20 สัปดาห์ ระยะเวลาขึ้นกับอาการ ปัจจัยเสี่ยง และความพร้อมของผู้ป่วยและครอบครัว แพทย์ประเมินเป็นรายบุคคลตามเกณฑ์มาตรฐานสากล ASAM ที่ภูฟ้า การดูแลมี 5 ขั้น

  • แพทย์ประเมินก่อนเริ่ม แผนการรักษาและค่าใช้จ่ายขึ้นอยู่กับผลประเมินของแพทย์ ถ้าแพทย์ประเมินว่าต้องถอนพิษยาที่โรงพยาบาล แพทย์จะส่งถอนพิษยาที่โรงพยาบาล และค่าโรงพยาบาลคิดแยกตามจริง ถ้าเขาใช้เหล้าหรือยานอนหลับร่วม หรือกำลังตั้งครรภ์ ให้บอกแพทย์ตั้งแต่ต้น [3]
  • นักจิตวิทยาคุยกับผู้ป่วยและครอบครัว เพื่อเข้าใจปูมหลังของเขา
  • จิตสังคมบำบัดและกิจกรรม ภูฟ้าใช้การบำบัดความคิดและพฤติกรรม (CBT) เพื่อฝึกทักษะแก้ปัญหาและรับมือกับความคิดเสี่ยง มีกิจกรรมทั้งเดี่ยวและกลุ่ม การฝึกสมาธิ และการฝึกวินัย ทีมมีแพทย์ จิตแพทย์ พยาบาล นักจิตวิทยา นักสังคมสงเคราะห์ และนักกิจกรรมบำบัด ดูที่ ขั้นตอนการรักษา และ การบำบัด
  • ครอบครัวรู้ความคืบหน้าตลอด คอร์สรวมรายงานประจำวันและการปรึกษาครอบครัว 4 ครั้ง ในสัปดาห์ที่ 3 นักจิตวิทยาสรุปกับครอบครัวว่าควรอยู่ต่อหรือไม่ และครอบครัวเป็นผู้ตัดสินใจ ดูที่ โปรแกรมครอบครัว
  • ดูแลต่อเนื่องหลังกลับบ้าน คอร์สรวมนัดดูแลต่อ 7 ครั้งหลังกลับบ้าน เพราะความอยากยาอยู่ได้หลายเดือน และช่วงหลังออกจากการรักษาเสี่ยง overdose ถ้ากลับไปใช้ [3][10]

ดู ค่าใช้จ่าย และ สถานที่ของภูฟ้า

ผลการรักษาแต่ละคนต่างกัน ทีมแพทย์จะประเมินก่อนเสนอแผน

ครอบครัวช่วยอะไรได้ตอนนี้

ถ้าเขาไม่ยอมไปรักษา ครอบครัวยังช่วยได้ วิธีฝึกครอบครัวที่ชื่อ CRAFT ช่วยให้คนที่ไม่ยอมรักษาราว 2 ใน 3 ยอมเข้ารักษา [17] ครอบครัวเริ่มเรียนได้เลย ไม่ต้องรอให้เขามาด้วย [17] ไม่ว่าจะเลือกวิธีไหน ใจของครอบครัวเองก็ดีขึ้นเมื่อได้รับการดูแล [17]

ช่วยได้

  • เรียนสัญญาณ overdose และจำเบอร์ 1669 ไว้ [10]
  • ถามแพทย์เรื่องยานาล็อกโซนและวิธีใช้ WHO แนะนำให้ครอบครัวรู้วิธีใช้ [18]
  • พูดสิ่งที่เห็นและความรู้สึกของเรา เช่น "แม่เห็นลูกหาวและตัวสั่นทุกเช้า แม่กลัว"
  • เมื่อเขากลับจากการรักษา ให้เตือนว่าร่างกายทนยาได้น้อยลง ถ้ากลับไปใช้ ห้ามใช้คนเดียว และห้ามใช้ขนาดเดิม [3]

เลี่ยง

  • ขังเขาไว้ให้หักดิบที่บ้านโดยไม่มีแพทย์ [3]
  • ให้เหล้าหรือยานอนหลับเพื่อช่วยอาการลงแดง เพราะเสี่ยงกดการหายใจ [3]
  • รุมด่าหรือขู่ วิธีเผชิญหน้าได้ผลน้อยกว่า CRAFT [17]

คำถามที่พบบ่อยเรื่องเฮโรอีน

01อาการลงแดงเฮโรอีนมีอะไรบ้าง กี่วันหาย

อาการเริ่มราว 6 ชั่วโมงถึง 1 วันหลังใช้ครั้งสุดท้าย [3] เขาจะมีน้ำมูก น้ำตาไหล ปวดกล้ามเนื้อ อาเจียน ท้องเสีย และอยากยามาก [3] อาการหนักที่สุดราววันที่ 2–3 และส่วนใหญ่หายภายใน 5–10 วัน [3] ถ้าเขาใช้เมทาโดนนอกระบบ อาการจะยาวกว่า 3–6 สัปดาห์ [3] ความอยากยาและความไม่สบายระดับต่ำอยู่ได้หลายเดือน [3][7]

02ลงแดงอันตรายถึงตายไหม

อาการลงแดงทรมานมาก ความเสี่ยงหลักคือขาดน้ำรุนแรงจากอาเจียนและท้องเสีย [3][9] คนที่ขาดน้ำรุนแรงและไม่ได้รับการดูแลเสียชีวิตได้ [9] ถ้าเขาใช้เหล้าหรือยานอนหลับร่วม หรือกำลังตั้งครรภ์ ต้องถอนยาในสถานพยาบาล [3] จุดที่อันตรายที่สุดคือหลังหยุด ถ้าเขากลับไปใช้ขนาดเดิม เขาอาจหยุดหายใจ [3][10] โทร 1522 ให้ทีมภูฟ้าช่วยแนะนำ

03เมทาโดนคืออะไร ภูฟ้ามีไหม

เมทาโดนเป็นยากินวันละครั้ง ช่วยหยุดอาการลงแดงและความอยากยา [14] WHO แนะนำเมทาโดนและบูพรีนอร์ฟีนเป็นยารักษาการติดเฮโรอีน [10][13] ในไทย เมทาโดนใช้ได้เฉพาะในหน่วยบริการที่ขึ้นทะเบียน และอยู่ในสิทธิบัตรทองสำหรับผู้สมัครใจ [15] ภูฟ้าไม่มีบริการเมทาโดนหรือบูพรีนอร์ฟีน และไม่ได้ส่งต่อเพื่อรับยาเหล่านี้ ภูฟ้ารักษาตามอาการ คือแพทย์ดูแลอาการที่เกิดขึ้นตามมาตรฐานวิชาชีพ ร่วมกับจิตสังคมบำบัดแบบพักค้างที่ศูนย์

04วิธีเลิกฝิ่นต่างจากเลิกเฮโรอีนไหม

ฝิ่น มอร์ฟีน และเฮโรอีนอยู่ในกลุ่มโอปิออยด์เดียวกัน [6] อาการลงแดงจึงคล้ายกัน และหลักการรักษาเหมือนกัน [3] เมทาโดนในสิทธิบัตรทองครอบคลุมผู้ติดฝิ่นด้วย [15] ถ้าเขาใช้ยาแก้ปวดทรามาดอลจำนวนมาก ให้บอกแพทย์ เพราะการใช้เกินขนาดอันตราย [4]

05ต้องบำบัดนานแค่ไหน

ช่วงลงแดงใช้เวลาราว 5–10 วัน [3] ที่ภูฟ้า คอร์สหลักยาว 28 วัน ถ้ารวมช่วงฟื้นฟู ใช้เวลา 28 วันถึง 20 สัปดาห์ ขึ้นกับอาการ ปัจจัยเสี่ยง และความพร้อมของผู้ป่วยและครอบครัว แพทย์ประเมินเป็นรายบุคคลตามเกณฑ์มาตรฐานสากล ASAM ถอนยาอย่างเดียวไม่พอ ต้องมีแผนดูแลต่อหลังถอนยา [3]

แหล่งอ้างอิง

ดูทั้ง 18 รายการ
  1. NIDA. Heroin Research Report: What are the immediate (short-term) effects of heroin use?. https://nida.nih.gov/publications/research-reports/heroin/what-are-immediate-short-term-effects-heroin-use
  2. NIDA. Heroin Research Report: What are the medical complications of chronic heroin use?. https://nida.nih.gov/publications/research-reports/heroin/what-are-medical-complications-chronic-heroin-use
  3. NSW Ministry of Health (2022). Management of Withdrawal from Alcohol and Other Drugs: Clinical Guidance (SHPN (CAOD) 220739). https://www.health.nsw.gov.au/aod/resources/Pages/withdrawal-mgmt-guidance.aspx
  4. กรุงเทพธุรกิจ. อย. ยกระดับทรามาดอลสูตรยาเดี่ยว ห้ามขายร้านยา. https://www.bangkokbiznews.com/news/news-update/1183261
  5. Royal College of Psychiatrists. Heroin dependence. https://www.rcpsych.ac.uk/mental-health/mental-illnesses-and-mental-health-problems/heroin-dependence
  6. European Union Drugs Agency (EUDA). Heroin drug profile. https://www.euda.europa.eu/publications/drug-profiles/heroin_en
  7. National Institute on Drug Abuse (NIDA). Heroin Research Report: What are the long-term effects of heroin use?. https://nida.nih.gov/publications/research-reports/heroin/what-are-long-term-effects-heroin-use
  8. Archives of General Psychiatry (2001). Hser YI, et al. A 33-year follow-up of narcotics addicts. Arch Gen Psychiatry 58(5):503–508. https://doi.org/10.1001/archpsyc.58.5.503
  9. Addiction (2017). Darke S, Larney S, Farrell M. Yes, people can die from opiate withdrawal. Addiction 112(2):199–200. https://doi.org/10.1111/add.13512
  10. World Health Organization (2025). Opioid overdose (fact sheet, updated 29 Aug 2025). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/opioid-overdose
  11. BMJ (2003). Strang J, et al. Loss of tolerance and overdose mortality after inpatient opiate detoxification: follow up study. BMJ 326(7396):959–960. https://doi.org/10.1136/bmj.326.7396.959
  12. The Medical Letter on Drugs and Therapeutics. Clarification on opioid withdrawal (issue 1561e). https://secure.medicalletter.org/TML-article-1561e
  13. World Health Organization (2026). WHO updates guidelines on opioid dependence treatment and overdose prevention (rapid communication). https://www.who.int/mongolia/news/detail-global/02-04-2026-who-updates-guidelines-on-opioid-dependence-treatment-and-overdose-prevention
  14. Cochrane Database of Systematic Reviews (2009). Mattick RP, et al. Methadone maintenance therapy versus no opioid replacement therapy for opioid dependence. CD002209. https://doi.org/10.1002/14651858.CD002209.pub2
  15. มติชนออนไลน์ (2016). สปสช.เผย สิทธิประโยชน์ "ยาเมทาโดนระยะยาว" บำบัดผู้เสพฝิ่น-เฮโรอีน. https://www.matichon.co.th/local/news_249737
  16. NIDA (2020). Drugs, Brains, and Behavior: The Science of Addiction — Treatment and Recovery. https://nida.nih.gov/publications/drugs-brains-behavior-science-addiction/treatment-recovery
  17. Addiction (2010). Roozen HG, et al. Community reinforcement and family training: an effective option to engage treatment-resistant substance-abusing individuals in treatment. Addiction 105(10):1729–1738. https://doi.org/10.1111/j.1360-0443.2010.03016.x
  18. World Health Organization (2025). WHO updates guidelines on opioid dependence treatment and overdose prevention. https://www.who.int/news/item/09-02-2025-who-updates-guidelines-on-opioid-dependence-treatment-and-overdose-prevention

ตรวจเนื้อหาโดย ภูผา ภูวดลอานนท์ (กรรมการผู้จัดการ ภูฟ้าเอ็นเตอร์ไพรส์ UTC (Colombo Plan 2561), CBT สบยช. (2562), ICAP I (2561–2566))

อัปเดต 4 พฤศจิกายน 2569