สัญญาณที่ครอบครัวมักเห็นก่อน

ร่างกาย

  • ไม่นอนหลายวันติดกัน แล้วหลับยาว 1–3 วัน [1]
  • ตื่นมาหิวมาก กินจุ แต่น้ำหนักลดในระยะยาว [1][2]
  • ม่านตาขยาย เหงื่อออกมาก ใจเต้นเร็ว [1][3]
  • กัดฟัน ขยับกรามตลอด ฟันผุ [1][2][3]
  • มีรอยเข็มตามแขน [1][3]

พฤติกรรม

  • พูดเร็ว พูดไม่หยุด มั่นใจเกินจริง [1][3]
  • ระแวงว่ามีคนตาม มองหน้าต่างบ่อย หรือได้ยินเสียงที่คนอื่นไม่ได้ยิน [1]
  • หงุดหงิดง่าย อารมณ์แปรปรวน ก้าวร้าวขึ้น [1]
  • ความจำและสมาธิแย่ลง [1]
  • เงินหรือของในบ้านหาย ปลีกตัวจากคนในบ้าน

สิ่งของที่อาจพบ

  • ผลึกใสหรือสีขาว คล้ายเกล็ดน้ำแข็ง [1][3]
  • กล้องแก้วสำหรับสูบ ฟอยล์ หลอด ไฟแช็ก [1]
  • เข็มฉีดยา [1][3]

ยาไอซ์ทำอะไรกับสมอง

ไอซ์กับยาบ้าคือสารเดียวกัน ชื่อเมทแอมเฟตามีน [1][4] ยาบ้าเป็นเม็ดผสมคาเฟอีน [4] ไอซ์เป็นผลึก และเป็นรูปแบบที่บริสุทธิ์และแรงที่สุด [1][3] คนส่วนใหญ่สูบหรือฉีดไอซ์ ฤทธิ์จึงถึงสมองแทบทันที [2][3] ยิ่งฤทธิ์มาเร็วและแรง คนใช้ก็ยิ่งติดเร็ว [2][3] ไอซ์ทำให้สมองปล่อยสารแห่งความสุขและความตื่นตัว (โดปามีนและสารอื่น) ออกมามากเกินปกติ [1] เมื่อหมดฤทธิ์ สารเหล่านี้ในสมองหมดลง เขาจึงล้า ซึม และอยากใช้อีก [1] หลายคนจึงใช้ต่อเนื่องหลายวันโดยไม่นอน แล้วหลับยาว และวนซ้ำ [1] คนที่ฉีดมักติดหนักกว่า และมีอาการทางจิตมากกว่า [1] การฉีดเพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อ HIV และไวรัสตับอักเสบ [1][2] ข่าวดีคือ สมองฟื้นได้บางส่วนถึงมาก เมื่อหยุดยานานพอ [1][8]

อาการหลังหยุดยาไอซ์

อาการขาดไอซ์ส่วนใหญ่เป็นเรื่องอารมณ์และการนอน [1][3] อาการเด่นคือหมดแรง นอนมาก ซึม และอยากยา [1] ไม่ใช่ทุกคนที่มีอาการครบทุกช่วง [1] คนที่ใช้มาก ใช้ถี่ ใช้มานาน หรือฉีด มักมีอาการหนักกว่า [1] ช่วงเวลาข้างล่างเป็นค่าโดยประมาณ แต่ละคนต่างกัน [1][2]

  1. วันที่ 1–3

    ช่วงหมดฤทธิ์

    • เริ่มราวครึ่งวันถึง 1 วันหลังใช้ครั้งสุดท้าย [1]
    • ล้ามาก นอนเกือบทั้งวัน [1]
    • ซึม บางคนกระวนกระวาย [1]
    • ช่วงนี้มักหายภายในวันที่ 2–3 [1]

    ต้องระวัง: อารมณ์ดิ่งได้ในช่วงนี้ อย่าปล่อยให้เขาอยู่คนเดียวนาน [1]

  2. สัปดาห์ที่ 1–2

    ช่วงถอนยา (หนักที่สุดราววันที่ 3–5)

    • อยากยามาก [1]
    • หิวมาก ปวดเมื่อย ปวดหัว [1]
    • นอนไม่หลับ หรือฝันร้าย [1]
    • หงุดหงิด กังวล ไม่มีความสุขกับอะไร [1]
    • อาการส่วนใหญ่ดีขึ้นภายใน 1–2 สัปดาห์ ยกเว้นความอยากยา [1][2]

    ต้องระวัง: อาการระแวงหรือหูแว่วกลับมาได้ในช่วงนี้ [1]

  3. หลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน

    ช่วงอยากยาเป็นพัก ๆ

    • ความอยากยากลับมาเป็นพัก ๆ [1][2][3]
    • ไม่มีแรง ไม่มีความสุข หงุดหงิด [1]
    • นอนไม่ดีเป็นช่วง ๆ [1]

    ต้องระวัง: ช่วงนี้กลับไปใช้ซ้ำได้ง่าย ควรมีแผนดูแลต่อเนื่องก่อนถึงช่วงนี้ [1][10]

พบแพทย์ทันที ถ้ามีอาการเหล่านี้

อาการข้างล่างไม่ใช่อาการถอนยาทั่วไป แต่เป็นอาการพิษยาหรือโรคแทรกจากการใช้ไอซ์ [1][2]

  • ชัก หรือหมดสติ [1]
  • เจ็บแน่นหน้าอก ใจสั่นแรง หรือหายใจลำบาก [1][2]
  • ตัวร้อนจัด สับสน หรือเพ้อ [1]
  • ปวดหัวรุนแรงทันที ปากเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงซีกเดียว หรือพูดไม่ชัด [1][2]
  • หลอนหรือระแวงจนอาละวาด มีอาวุธ หรือขู่ทำร้ายคนอื่น [6][7]
  • พูดหรือแสดงว่าจะทำร้ายตัวเอง (สายด่วนสุขภาพจิต 1323) [1]
โทร 1522 ให้ทีมภูฟ้าช่วยแนะนำ

หมดสติ ชัก หรือหายใจผิดปกติ โทร 1669 ได้ทันที

ทำไมเลิกยาไอซ์เองยาก

หลอน ระแวง ก้าวร้าว ต้องทำอย่างไร

อาการหลอนและระแวงพบบ่อยในคนที่ใช้ไอซ์ [7] การศึกษาหนึ่งพบว่า ผู้ใช้มีอาการทางจิตได้ถึงราว 40 คนใน 100 คน [7] ยิ่งใช้ถี่ ความเสี่ยงยิ่งสูง [5] ช่วงที่ใช้ 16 วันขึ้นไปต่อเดือน โอกาสมีอาการทางจิตสูงขึ้นราว 11 เท่า เทียบกับช่วงที่เขาไม่ได้ใช้ [5] ช่วงเดียวกัน โอกาสก่อความรุนแรงก็สูงขึ้นด้วย [6] อาการทางจิตส่วนใหญ่ดีขึ้นเมื่อหยุดยา แต่บางคนเป็นซ้ำหรือเป็นนาน [7] ถ้าเขาหลอนหรือหูแว่ว ไม่ต้องรอไปโรงพยาบาลจิตเวชก่อน โทร 1522 ให้ทีมภูฟ้าประเมิน ถ้าเขาอาละวาด มีอาวุธ หรือขู่ทำร้ายใคร ให้คนในบ้านออกห่างก่อน แล้วโทร 1522 ทันที [6]

ทำไมช่วงถอนยาควรมีทีมดูแล

อาการถอนไอซ์ทางกายไม่รุนแรงเท่าเฮโรอีน [1][3] แต่ช่วงถอนยามีความเสี่ยงด้านอารมณ์ พฤติกรรม และอาการทางจิต [1] บางคนซึมเศร้าจนคิดทำร้ายตัวเอง และบางคนกลับมาระแวงหรือหูแว่ว [1] คนในบ้านรับมือกับอาการเหล่านี้เองได้ยาก ช่วงนี้จึงควรมีทีมดูแล อย่าให้ยานอนหลับหรือเหล้าเพื่อช่วยให้เขา "ลง" จากไอซ์ เพราะเสี่ยงติดสารเพิ่ม [3]

ทำไมเลิกเองยาก

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ใจไม่สู้ หลังหยุดยา สมองยังรับความสุขได้น้อยกว่าเดิมหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน [1][2] ความอยากยาอยู่นานกว่าอาการอื่น และเป็นเหตุหลักที่ทำให้กลับไปใช้ [1][9] ฤทธิ์ที่เร็วและแรงของไอซ์ทำให้ความอยากยารุนแรง [2][3] เพื่อนกลุ่มเดิมและสถานที่เดิมทำให้อยากยาขึ้นมาอีก [1] คนที่กำลังระแวงมักไม่เห็นว่าตัวเองป่วย [1]

ถ้าเขากลับไปใช้อีก

การกลับไปใช้ซ้ำพบบ่อย และไม่ได้แปลว่าการรักษาล้มเหลว [11] อัตรานี้ใกล้เคียงกับโรคเรื้อรังอื่น เช่น ความดันสูงและหอบหืด [11] การศึกษาหนึ่งในสหรัฐฯ พบว่า 61 คนใน 100 คนกลับไปใช้ภายใน 1 ปีหลังจบการรักษา [10] การศึกษาเดียวกันพบว่า คนที่รักษานานกว่ากลับไปใช้ช้ากว่า [10] หลังหยุดไปนาน ร่างกายทนยาได้น้อยลง ถ้ากลับไปใช้ปริมาณเดิม เสี่ยงได้รับพิษยาเกินขนาด [1] ครอบครัวจึงควรวางแผนการดูแลหลังออกตั้งแต่วันแรก [1]

การดูแลผู้ใช้ยาไอซ์ที่ภูฟ้า

ยังไม่มียาเฉพาะที่ใช้ถอนหรือรักษาการติดไอซ์ [1][2][9] การรักษาจึงมี 2 ส่วน คือการดูแลอาการถอนยา และจิตสังคมบำบัด (การบำบัดความคิด พฤติกรรม และความสัมพันธ์) [1][2] ภูฟ้าเป็นโปรแกรมพักค้างที่ศูนย์ คอร์สหลักยาว 28 วัน ถ้ารวมช่วงฟื้นฟู การรักษาใช้เวลา 28 วันถึง 20 สัปดาห์ ระยะเวลาขึ้นกับอาการ ปัจจัยเสี่ยง และความพร้อมของผู้ป่วยและครอบครัว แพทย์ประเมินเป็นรายบุคคลตามเกณฑ์มาตรฐานสากล ASAM ที่ภูฟ้า การดูแลมี 5 ขั้น

  • แพทย์ประเมินก่อนเริ่ม แผนการรักษาและค่าใช้จ่ายขึ้นอยู่กับผลประเมินของแพทย์ ถ้าแพทย์ประเมินว่าต้องถอนพิษยา แพทย์จะส่งถอนพิษยาที่โรงพยาบาล และค่าโรงพยาบาลคิดแยกตามจริง ช่วงถอนยา แพทย์ดูแลอาการที่เกิดขึ้นตามมาตรฐานวิชาชีพ
  • นักจิตวิทยาคุยกับผู้ป่วยและครอบครัว เพื่อเข้าใจปูมหลังของเขา
  • จิตสังคมบำบัดและกิจกรรม ซึ่งเป็นการรักษาหลักของการติดไอซ์ [2][12] ภูฟ้าใช้การบำบัดความคิดและพฤติกรรม (CBT) เพื่อฝึกทักษะแก้ปัญหาและรับมือกับความคิดเสี่ยง มีกิจกรรมทั้งเดี่ยวและกลุ่ม การฝึกสมาธิ และการฝึกวินัย ทีมมีแพทย์ จิตแพทย์ พยาบาล นักจิตวิทยา นักสังคมสงเคราะห์ และนักกิจกรรมบำบัด ดูที่ ขั้นตอนการรักษา และ การบำบัด
  • ครอบครัวรู้ความคืบหน้าตลอด คอร์สรวมรายงานประจำวันและการปรึกษาครอบครัว 4 ครั้ง ในสัปดาห์ที่ 3 นักจิตวิทยาสรุปกับครอบครัวว่าควรอยู่ต่อหรือไม่ และครอบครัวเป็นผู้ตัดสินใจ ดูที่ โปรแกรมครอบครัว
  • ดูแลต่อเนื่องหลังกลับบ้าน คอร์สรวมนัดดูแลต่อ 7 ครั้งหลังกลับบ้าน เพราะความอยากยาอยู่ได้หลายเดือน [1][2]

ดู ค่าใช้จ่าย และ สถานที่ของภูฟ้า

ผลการรักษาแต่ละคนต่างกัน ทีมแพทย์จะประเมินก่อนเสนอแผน

ครอบครัวช่วยอะไรได้ตอนนี้

ถ้าเขาไม่ยอมไปรักษา ครอบครัวยังช่วยได้ วิธีฝึกครอบครัวที่ชื่อ CRAFT ช่วยให้คนใช้ยายอมเข้ารักษามากกว่าวิธีที่เปรียบเทียบราว 2 เท่า [13] CRAFT ได้ผลดีที่สุดเมื่อครอบครัวฝึกกับทีมผู้เชี่ยวชาญ ไม่ใช่อ่านคู่มือเอง [13] ถ้าเขาเคยระแวงหรือก้าวร้าว ให้วางแผนความปลอดภัยของคนในบ้านก่อน [6]

ช่วยได้

  • คุยตอนเขาไม่เมา ไม่อยู่ในช่วงหลับยาว และไม่กำลังระแวง [1]
  • พูดสิ่งที่เห็นและความรู้สึกของเรา เช่น "แม่เห็นลูกไม่นอนสามวัน แม่กลัว" [13]
  • ชมและให้เวลาดี ๆ ในวันที่เขาไม่ใช้ยา [13]
  • เตรียมทางเลือกก่อนคุย: โทรคุยกับทีมก่อน ไม่ต้องตัดสินใจทันที
  • ถ้าเขายังไม่ยอม ครอบครัวเริ่มปรึกษาทีมเองได้ก่อน [13]

เลี่ยง

  • เถียงหรือเผชิญหน้าตอนเขาระแวงหรือหลอน ให้พูดสั้น ๆ ด้วยเสียงสงบ [1][6]
  • ให้เงินโดยไม่รู้ว่าเอาไปทำอะไร [13]
  • ให้ยานอนหลับหรือเหล้าเพื่อช่วยให้เขา "ลง" [3]

คำถามที่พบบ่อยเรื่องยาไอซ์

01ยาไอซ์กับยาบ้าต่างกันอย่างไร

ไอซ์กับยาบ้าคือเมทแอมเฟตามีนเหมือนกัน [1][4] ยาบ้าเป็นเม็ดผสมคาเฟอีน ส่วนไอซ์เป็นผลึกที่บริสุทธิ์และแรงกว่า [1][3][4] คนมักสูบหรือฉีดไอซ์ ฤทธิ์จึงมาเร็วและติดเร็ว [2][3] อาการหลอนและระแวงจึงพบได้บ่อย [7]

02อาการขาดไอซ์มีอะไรบ้าง กี่วันหาย

อาการส่วนใหญ่เป็นเรื่องอารมณ์และการนอน [1][3] 1–3 วันแรกเขาจะล้า นอนมาก และซึม [1] อาการหนักที่สุดราววันที่ 3–5 และส่วนใหญ่ดีขึ้นภายใน 1–2 สัปดาห์ [1][2] ความอยากยาอาจกลับมาเป็นพัก ๆ ได้หลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน [1][2][3]

03เขาหลอน ระแวง พูดคนเดียว ต้องไปโรงพยาบาลจิตเวชก่อนไหม

ไม่ต้องรอไปโรงพยาบาลจิตเวชก่อน อาการหลอนพบบ่อยในคนที่ใช้ไอซ์ และส่วนใหญ่ดีขึ้นเมื่อหยุดยา [7] โทร 1522 ให้ทีมภูฟ้าประเมินและดูแลช่วงถอนยา หลังถอนยา แพทย์จะประเมินว่าอาการหลอนมาจากยา หรือเป็นโรคจิตเวชที่ต้องรักษาต่อ ถ้าเขาอาละวาด มีอาวุธ หรือขู่ทำร้ายใคร ให้คนในบ้านออกห่างก่อน แล้วโทร 1522 ทันที [6]

04เลิกไอซ์เองที่บ้านได้ไหม

อาการถอนไอซ์ทางกายไม่รุนแรงเท่าเฮโรอีน [1][3] แต่ช่วงถอนยามีความเสี่ยงด้านอารมณ์ พฤติกรรม และอาการทางจิต [1] บางคนซึมเศร้าจนคิดทำร้ายตัวเอง และบางคนกลับมาระแวงหรือหูแว่ว [1] ความอยากยาอยู่ได้หลายเดือน การเลิกจึงต้องมีแผนดูแลต่อเนื่อง [1][2] โทร 1522 เพื่อปรึกษาทีมว่าเขาควรได้รับการดูแลแบบไหน

05เลิกแล้วสมองจะกลับมาเหมือนเดิมไหม

สมองฟื้นได้บางส่วนถึงมาก เมื่อหยุดยานานพอ [1][8] การศึกษาหนึ่งพบว่าระบบโดปามีนฟื้นขึ้นเมื่อหยุดยา 12–17 เดือน แต่ยังฟื้นไม่ครบทุกด้าน [8] การฟื้นจึงใช้เวลาเป็นเดือนถึงเป็นปี ครอบครัวต้องอดทนไปด้วยกัน [1][8]

แหล่งอ้างอิง

ดูทั้ง 13 รายการ
  1. NSW Ministry of Health (2022). Management of Withdrawal from Alcohol and Other Drugs: Handbook, Chapter 9 Psychostimulants. https://www.health.nsw.gov.au/aod/professionals/Publications/managing-withdrawal.pdf
  2. National Institute on Drug Abuse (NIDA) (2024). Methamphetamine. https://nida.nih.gov/research-topics/methamphetamine
  3. Better Health Channel, Department of Health, State Government of Victoria (2023). Ice. https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/healthyliving/Ice
  4. UNODC (2008). Yaba, the "crazy medicine" of East Asia. https://unodc.org/unodc/en/frontpage/yaba-the-crazy-medicine-of-east-asia.html
  5. JAMA Psychiatry (2013). McKetin R, et al. Dose-related psychotic symptoms in chronic methamphetamine users. JAMA Psychiatry 70(3):319–324. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2013.283
  6. Addiction (2014). McKetin R, et al. Does methamphetamine use increase violent behaviour? Addiction 109(5):798–806. https://doi.org/10.1111/add.12474
  7. CNS Drugs (2014). Glasner-Edwards S, Mooney LJ. Methamphetamine psychosis: epidemiology and management. CNS Drugs 28(12):1115–1126. https://doi.org/10.1007/s40263-014-0209-8
  8. Journal of Neuroscience (2001). Volkow ND, et al. Loss of dopamine transporters in methamphetamine abusers recovers with protracted abstinence. J Neurosci 21(23):9414–9418. https://doi.org/10.1523/JNEUROSCI.21-23-09414.2001
  9. Cochrane (2009). Shoptaw SJ, et al. Treatment for amphetamine withdrawal. Cochrane Database Syst Rev CD003021.pub2. https://doi.org/10.1002/14651858.CD003021.pub2
  10. Drug and Alcohol Dependence (2014). Brecht ML, Herbeck D. Time to relapse following treatment for methamphetamine use. Drug Alcohol Depend 139:18–25. https://doi.org/10.1016/j.drugalcdep.2014.02.702
  11. NIDA (2020). Drugs, Brains, and Behavior: The Science of Addiction — Treatment and Recovery. https://nida.nih.gov/publications/drugs-brains-behavior-science-addiction/treatment-recovery
  12. Frontiers in Psychiatry (2021). Tran MTN, et al. Psychosocial interventions for amphetamine type stimulant use disorder: an overview of systematic reviews. Front Psychiatry 12:512076. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.512076
  13. Addiction (2020). Archer M, et al. Community reinforcement and family training and rates of treatment entry: a systematic review. Addiction 115(6):1024–1037. https://doi.org/10.1111/add.14901

ตรวจเนื้อหาโดย ภูผา ภูวดลอานนท์ (กรรมการผู้จัดการ ภูฟ้าเอ็นเตอร์ไพรส์ UTC (Colombo Plan 2561), CBT สบยช. (2562), ICAP I (2561–2566))

อัปเดต 4 พฤศจิกายน 2569