สัญญาณที่ครอบครัวมักเห็นก่อน
ร่างกาย
พฤติกรรม
ยาไอซ์ทำอะไรกับสมอง
ไอซ์กับยาบ้าคือสารเดียวกัน ชื่อเมทแอมเฟตามีน [1][4] ยาบ้าเป็นเม็ดผสมคาเฟอีน [4] ไอซ์เป็นผลึก และเป็นรูปแบบที่บริสุทธิ์และแรงที่สุด [1][3] คนส่วนใหญ่สูบหรือฉีดไอซ์ ฤทธิ์จึงถึงสมองแทบทันที [2][3] ยิ่งฤทธิ์มาเร็วและแรง คนใช้ก็ยิ่งติดเร็ว [2][3] ไอซ์ทำให้สมองปล่อยสารแห่งความสุขและความตื่นตัว (โดปามีนและสารอื่น) ออกมามากเกินปกติ [1] เมื่อหมดฤทธิ์ สารเหล่านี้ในสมองหมดลง เขาจึงล้า ซึม และอยากใช้อีก [1] หลายคนจึงใช้ต่อเนื่องหลายวันโดยไม่นอน แล้วหลับยาว และวนซ้ำ [1] คนที่ฉีดมักติดหนักกว่า และมีอาการทางจิตมากกว่า [1] การฉีดเพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อ HIV และไวรัสตับอักเสบ [1][2] ข่าวดีคือ สมองฟื้นได้บางส่วนถึงมาก เมื่อหยุดยานานพอ [1][8]
อาการหลังหยุดยาไอซ์
อาการขาดไอซ์ส่วนใหญ่เป็นเรื่องอารมณ์และการนอน [1][3] อาการเด่นคือหมดแรง นอนมาก ซึม และอยากยา [1] ไม่ใช่ทุกคนที่มีอาการครบทุกช่วง [1] คนที่ใช้มาก ใช้ถี่ ใช้มานาน หรือฉีด มักมีอาการหนักกว่า [1] ช่วงเวลาข้างล่างเป็นค่าโดยประมาณ แต่ละคนต่างกัน [1][2]
วันที่ 1–3
ช่วงหมดฤทธิ์
- เริ่มราวครึ่งวันถึง 1 วันหลังใช้ครั้งสุดท้าย [1]
- ล้ามาก นอนเกือบทั้งวัน [1]
- ซึม บางคนกระวนกระวาย [1]
- ช่วงนี้มักหายภายในวันที่ 2–3 [1]
ต้องระวัง: อารมณ์ดิ่งได้ในช่วงนี้ อย่าปล่อยให้เขาอยู่คนเดียวนาน [1]
สัปดาห์ที่ 1–2
ช่วงถอนยา (หนักที่สุดราววันที่ 3–5)
- อยากยามาก [1]
- หิวมาก ปวดเมื่อย ปวดหัว [1]
- นอนไม่หลับ หรือฝันร้าย [1]
- หงุดหงิด กังวล ไม่มีความสุขกับอะไร [1]
- อาการส่วนใหญ่ดีขึ้นภายใน 1–2 สัปดาห์ ยกเว้นความอยากยา [1][2]
ต้องระวัง: อาการระแวงหรือหูแว่วกลับมาได้ในช่วงนี้ [1]
หลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน
ช่วงอยากยาเป็นพัก ๆ
ต้องระวัง: ช่วงนี้กลับไปใช้ซ้ำได้ง่าย ควรมีแผนดูแลต่อเนื่องก่อนถึงช่วงนี้ [1][10]
พบแพทย์ทันที ถ้ามีอาการเหล่านี้
อาการข้างล่างไม่ใช่อาการถอนยาทั่วไป แต่เป็นอาการพิษยาหรือโรคแทรกจากการใช้ไอซ์ [1][2]
- ชัก หรือหมดสติ [1]
- เจ็บแน่นหน้าอก ใจสั่นแรง หรือหายใจลำบาก [1][2]
- ตัวร้อนจัด สับสน หรือเพ้อ [1]
- ปวดหัวรุนแรงทันที ปากเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงซีกเดียว หรือพูดไม่ชัด [1][2]
- หลอนหรือระแวงจนอาละวาด มีอาวุธ หรือขู่ทำร้ายคนอื่น [6][7]
- พูดหรือแสดงว่าจะทำร้ายตัวเอง (สายด่วนสุขภาพจิต 1323) [1]
หมดสติ ชัก หรือหายใจผิดปกติ โทร 1669 ได้ทันที
อยากรู้ว่าควรเริ่มดูแลแบบไหน
ทำไมเลิกยาไอซ์เองยาก
หลอน ระแวง ก้าวร้าว ต้องทำอย่างไร
อาการหลอนและระแวงพบบ่อยในคนที่ใช้ไอซ์ [7] การศึกษาหนึ่งพบว่า ผู้ใช้มีอาการทางจิตได้ถึงราว 40 คนใน 100 คน [7] ยิ่งใช้ถี่ ความเสี่ยงยิ่งสูง [5] ช่วงที่ใช้ 16 วันขึ้นไปต่อเดือน โอกาสมีอาการทางจิตสูงขึ้นราว 11 เท่า เทียบกับช่วงที่เขาไม่ได้ใช้ [5] ช่วงเดียวกัน โอกาสก่อความรุนแรงก็สูงขึ้นด้วย [6] อาการทางจิตส่วนใหญ่ดีขึ้นเมื่อหยุดยา แต่บางคนเป็นซ้ำหรือเป็นนาน [7] ถ้าเขาหลอนหรือหูแว่ว ไม่ต้องรอไปโรงพยาบาลจิตเวชก่อน โทร 1522 ให้ทีมภูฟ้าประเมิน ถ้าเขาอาละวาด มีอาวุธ หรือขู่ทำร้ายใคร ให้คนในบ้านออกห่างก่อน แล้วโทร 1522 ทันที [6]
ทำไมช่วงถอนยาควรมีทีมดูแล
อาการถอนไอซ์ทางกายไม่รุนแรงเท่าเฮโรอีน [1][3] แต่ช่วงถอนยามีความเสี่ยงด้านอารมณ์ พฤติกรรม และอาการทางจิต [1] บางคนซึมเศร้าจนคิดทำร้ายตัวเอง และบางคนกลับมาระแวงหรือหูแว่ว [1] คนในบ้านรับมือกับอาการเหล่านี้เองได้ยาก ช่วงนี้จึงควรมีทีมดูแล อย่าให้ยานอนหลับหรือเหล้าเพื่อช่วยให้เขา "ลง" จากไอซ์ เพราะเสี่ยงติดสารเพิ่ม [3]
ทำไมเลิกเองยาก
ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ใจไม่สู้ หลังหยุดยา สมองยังรับความสุขได้น้อยกว่าเดิมหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน [1][2] ความอยากยาอยู่นานกว่าอาการอื่น และเป็นเหตุหลักที่ทำให้กลับไปใช้ [1][9] ฤทธิ์ที่เร็วและแรงของไอซ์ทำให้ความอยากยารุนแรง [2][3] เพื่อนกลุ่มเดิมและสถานที่เดิมทำให้อยากยาขึ้นมาอีก [1] คนที่กำลังระแวงมักไม่เห็นว่าตัวเองป่วย [1]
ถ้าเขากลับไปใช้อีก
การกลับไปใช้ซ้ำพบบ่อย และไม่ได้แปลว่าการรักษาล้มเหลว [11] อัตรานี้ใกล้เคียงกับโรคเรื้อรังอื่น เช่น ความดันสูงและหอบหืด [11] การศึกษาหนึ่งในสหรัฐฯ พบว่า 61 คนใน 100 คนกลับไปใช้ภายใน 1 ปีหลังจบการรักษา [10] การศึกษาเดียวกันพบว่า คนที่รักษานานกว่ากลับไปใช้ช้ากว่า [10] หลังหยุดไปนาน ร่างกายทนยาได้น้อยลง ถ้ากลับไปใช้ปริมาณเดิม เสี่ยงได้รับพิษยาเกินขนาด [1] ครอบครัวจึงควรวางแผนการดูแลหลังออกตั้งแต่วันแรก [1]
การดูแลผู้ใช้ยาไอซ์ที่ภูฟ้า
ยังไม่มียาเฉพาะที่ใช้ถอนหรือรักษาการติดไอซ์ [1][2][9] การรักษาจึงมี 2 ส่วน คือการดูแลอาการถอนยา และจิตสังคมบำบัด (การบำบัดความคิด พฤติกรรม และความสัมพันธ์) [1][2] ภูฟ้าเป็นโปรแกรมพักค้างที่ศูนย์ คอร์สหลักยาว 28 วัน ถ้ารวมช่วงฟื้นฟู การรักษาใช้เวลา 28 วันถึง 20 สัปดาห์ ระยะเวลาขึ้นกับอาการ ปัจจัยเสี่ยง และความพร้อมของผู้ป่วยและครอบครัว แพทย์ประเมินเป็นรายบุคคลตามเกณฑ์มาตรฐานสากล ASAM ที่ภูฟ้า การดูแลมี 5 ขั้น
- แพทย์ประเมินก่อนเริ่ม แผนการรักษาและค่าใช้จ่ายขึ้นอยู่กับผลประเมินของแพทย์ ถ้าแพทย์ประเมินว่าต้องถอนพิษยา แพทย์จะส่งถอนพิษยาที่โรงพยาบาล และค่าโรงพยาบาลคิดแยกตามจริง ช่วงถอนยา แพทย์ดูแลอาการที่เกิดขึ้นตามมาตรฐานวิชาชีพ
- นักจิตวิทยาคุยกับผู้ป่วยและครอบครัว เพื่อเข้าใจปูมหลังของเขา
- จิตสังคมบำบัดและกิจกรรม ซึ่งเป็นการรักษาหลักของการติดไอซ์ [2][12] ภูฟ้าใช้การบำบัดความคิดและพฤติกรรม (CBT) เพื่อฝึกทักษะแก้ปัญหาและรับมือกับความคิดเสี่ยง มีกิจกรรมทั้งเดี่ยวและกลุ่ม การฝึกสมาธิ และการฝึกวินัย ทีมมีแพทย์ จิตแพทย์ พยาบาล นักจิตวิทยา นักสังคมสงเคราะห์ และนักกิจกรรมบำบัด ดูที่ ขั้นตอนการรักษา และ การบำบัด
- ครอบครัวรู้ความคืบหน้าตลอด คอร์สรวมรายงานประจำวันและการปรึกษาครอบครัว 4 ครั้ง ในสัปดาห์ที่ 3 นักจิตวิทยาสรุปกับครอบครัวว่าควรอยู่ต่อหรือไม่ และครอบครัวเป็นผู้ตัดสินใจ ดูที่ โปรแกรมครอบครัว
- ดูแลต่อเนื่องหลังกลับบ้าน คอร์สรวมนัดดูแลต่อ 7 ครั้งหลังกลับบ้าน เพราะความอยากยาอยู่ได้หลายเดือน [1][2]
ดู ค่าใช้จ่าย และ สถานที่ของภูฟ้า
ผลการรักษาแต่ละคนต่างกัน ทีมแพทย์จะประเมินก่อนเสนอแผน
ครอบครัวช่วยอะไรได้ตอนนี้
ถ้าเขาไม่ยอมไปรักษา ครอบครัวยังช่วยได้ วิธีฝึกครอบครัวที่ชื่อ CRAFT ช่วยให้คนใช้ยายอมเข้ารักษามากกว่าวิธีที่เปรียบเทียบราว 2 เท่า [13] CRAFT ได้ผลดีที่สุดเมื่อครอบครัวฝึกกับทีมผู้เชี่ยวชาญ ไม่ใช่อ่านคู่มือเอง [13] ถ้าเขาเคยระแวงหรือก้าวร้าว ให้วางแผนความปลอดภัยของคนในบ้านก่อน [6]
ช่วยได้
คำถามที่พบบ่อยเรื่องยาไอซ์
01ยาไอซ์กับยาบ้าต่างกันอย่างไร
ไอซ์กับยาบ้าคือเมทแอมเฟตามีนเหมือนกัน [1][4] ยาบ้าเป็นเม็ดผสมคาเฟอีน ส่วนไอซ์เป็นผลึกที่บริสุทธิ์และแรงกว่า [1][3][4] คนมักสูบหรือฉีดไอซ์ ฤทธิ์จึงมาเร็วและติดเร็ว [2][3] อาการหลอนและระแวงจึงพบได้บ่อย [7]
02อาการขาดไอซ์มีอะไรบ้าง กี่วันหาย
อาการส่วนใหญ่เป็นเรื่องอารมณ์และการนอน [1][3] 1–3 วันแรกเขาจะล้า นอนมาก และซึม [1] อาการหนักที่สุดราววันที่ 3–5 และส่วนใหญ่ดีขึ้นภายใน 1–2 สัปดาห์ [1][2] ความอยากยาอาจกลับมาเป็นพัก ๆ ได้หลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน [1][2][3]
03เขาหลอน ระแวง พูดคนเดียว ต้องไปโรงพยาบาลจิตเวชก่อนไหม
ไม่ต้องรอไปโรงพยาบาลจิตเวชก่อน อาการหลอนพบบ่อยในคนที่ใช้ไอซ์ และส่วนใหญ่ดีขึ้นเมื่อหยุดยา [7] โทร 1522 ให้ทีมภูฟ้าประเมินและดูแลช่วงถอนยา หลังถอนยา แพทย์จะประเมินว่าอาการหลอนมาจากยา หรือเป็นโรคจิตเวชที่ต้องรักษาต่อ ถ้าเขาอาละวาด มีอาวุธ หรือขู่ทำร้ายใคร ให้คนในบ้านออกห่างก่อน แล้วโทร 1522 ทันที [6]
04เลิกไอซ์เองที่บ้านได้ไหม
อาการถอนไอซ์ทางกายไม่รุนแรงเท่าเฮโรอีน [1][3] แต่ช่วงถอนยามีความเสี่ยงด้านอารมณ์ พฤติกรรม และอาการทางจิต [1] บางคนซึมเศร้าจนคิดทำร้ายตัวเอง และบางคนกลับมาระแวงหรือหูแว่ว [1] ความอยากยาอยู่ได้หลายเดือน การเลิกจึงต้องมีแผนดูแลต่อเนื่อง [1][2] โทร 1522 เพื่อปรึกษาทีมว่าเขาควรได้รับการดูแลแบบไหน
05เลิกแล้วสมองจะกลับมาเหมือนเดิมไหม
สมองฟื้นได้บางส่วนถึงมาก เมื่อหยุดยานานพอ [1][8] การศึกษาหนึ่งพบว่าระบบโดปามีนฟื้นขึ้นเมื่อหยุดยา 12–17 เดือน แต่ยังฟื้นไม่ครบทุกด้าน [8] การฟื้นจึงใช้เวลาเป็นเดือนถึงเป็นปี ครอบครัวต้องอดทนไปด้วยกัน [1][8]
แหล่งอ้างอิง
ดูทั้ง 13 รายการ
- NSW Ministry of Health (2022). Management of Withdrawal from Alcohol and Other Drugs: Handbook, Chapter 9 Psychostimulants. https://www.health.nsw.gov.au/aod/professionals/Publications/managing-withdrawal.pdf
- National Institute on Drug Abuse (NIDA) (2024). Methamphetamine. https://nida.nih.gov/research-topics/methamphetamine
- Better Health Channel, Department of Health, State Government of Victoria (2023). Ice. https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/healthyliving/Ice
- UNODC (2008). Yaba, the "crazy medicine" of East Asia. https://unodc.org/unodc/en/frontpage/yaba-the-crazy-medicine-of-east-asia.html
- JAMA Psychiatry (2013). McKetin R, et al. Dose-related psychotic symptoms in chronic methamphetamine users. JAMA Psychiatry 70(3):319–324. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2013.283
- Addiction (2014). McKetin R, et al. Does methamphetamine use increase violent behaviour? Addiction 109(5):798–806. https://doi.org/10.1111/add.12474
- CNS Drugs (2014). Glasner-Edwards S, Mooney LJ. Methamphetamine psychosis: epidemiology and management. CNS Drugs 28(12):1115–1126. https://doi.org/10.1007/s40263-014-0209-8
- Journal of Neuroscience (2001). Volkow ND, et al. Loss of dopamine transporters in methamphetamine abusers recovers with protracted abstinence. J Neurosci 21(23):9414–9418. https://doi.org/10.1523/JNEUROSCI.21-23-09414.2001
- Cochrane (2009). Shoptaw SJ, et al. Treatment for amphetamine withdrawal. Cochrane Database Syst Rev CD003021.pub2. https://doi.org/10.1002/14651858.CD003021.pub2
- Drug and Alcohol Dependence (2014). Brecht ML, Herbeck D. Time to relapse following treatment for methamphetamine use. Drug Alcohol Depend 139:18–25. https://doi.org/10.1016/j.drugalcdep.2014.02.702
- NIDA (2020). Drugs, Brains, and Behavior: The Science of Addiction — Treatment and Recovery. https://nida.nih.gov/publications/drugs-brains-behavior-science-addiction/treatment-recovery
- Frontiers in Psychiatry (2021). Tran MTN, et al. Psychosocial interventions for amphetamine type stimulant use disorder: an overview of systematic reviews. Front Psychiatry 12:512076. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.512076
- Addiction (2020). Archer M, et al. Community reinforcement and family training and rates of treatment entry: a systematic review. Addiction 115(6):1024–1037. https://doi.org/10.1111/add.14901
ตรวจเนื้อหาโดย ภูผา ภูวดลอานนท์ (กรรมการผู้จัดการ ภูฟ้าเอ็นเตอร์ไพรส์ UTC (Colombo Plan 2561), CBT สบยช. (2562), ICAP I (2561–2566))
อัปเดต 4 พฤศจิกายน 2569
