ประเภทยาเสพติด มีกี่ประเภท? รู้จักการแบ่งประเภทและตัวอย่างยาเสพติด

03 กรกฎาคม 2565

ยาเสพติดที่สร้างผลกระทบร้ายแรงกับมนุษย์จำแนกได้หลายแบบ แบ่งตามการออกฤทธิ์ จำแนกตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ แบ่งตามแหล่งที่มา ฯ เกิดความเสียหายกับร่างกาย

ยาเสพติดยังเป็นปัญหาที่สร้างผลกระทบกับประเทศไทยอย่างใหญ่หลวง ทำให้ผู้หลงผิดไปติดยาเสพติดต้องเข้ารับการบำบัดอาการติดยา ทั้งทำลายทรัพยากรมนุษย์ ซึ่งเป็นกำลังสำคัญของประเทศ ก่อให้เกิดอาชญากรรม นำมาซึ่งความสูญเสียทั้งชีวิต ทรัพย์สิน เสียค่าใช้จ่ายในการบำบัดอาการติดยา การเลิกยาบ้า เลิกยาไอซ์ เลิกกัญชากับยาเสพติด ฯลฯ เกิดความแตกแยกขาดสามัคคีของคนในชาติ ประเทศขาดทรัพยากรบุคคลที่มีคุณภาพ

ยาเสพติดที่สร้างผลกระทบร้ายแรงกับมนุษย์จำแนกได้หลายแบบ แบ่งตามการออกฤทธิ์ จำแนกตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ แบ่งตามแหล่งที่มา ฯลฯ การเข้าใจการออกฤทธิ์ของสารเสพติดแต่ละประเภทจะทำให้ทราบและเข้าใจมากขึ้นว่ายาเสพติดประเภทนั้นสร้างผลกระทบร้ายแรง ก่อให้เกิดความเสียหายกับร่างกายมนุษย์อย่างไร

ประเภทและความร้ายแรงของสารเสพติดแต่ละประเภท

ประเภทยาเสพติดตามการออกฤทธิ์ต่อระบบประสาท

ยาเสพติดแต่ละชนิดไม่ได้ส่งผลต่อร่างกายและจิตใจในแบบเดียวกันทั้งหมด การเข้าใจความแตกต่างของอาการและผลกระทบ จะช่วยให้คนรอบข้างสังเกตอาการ และรู้วิธีรับมือหรือขอความช่วยเหลืออย่างเหมาะสมกับสิ่งที่คนที่รักกำลังเผชิญอยู่

1. ยาเสพติดให้โทษประเภทกดประสาท

ยาเสพติดประเภทนี้เมื่อเข้าสู่ร่างกายจะไปชะลอการทำงานของระบบประสาทส่วนกลางในสมอง ช่วยบรรเทาความเจ็บปวด จะเห็นว่ายาเสพติดบางประเภทในกลุ่มนี้มีการใช้ในทางการแพทย์ เช่นการฉีดมอร์ฟีน เพื่อบรรเทาอาการเจ็บปวดของผู้ป่วย แต่หากใช้ผิดวัตถุประสงค์ ก็ก่อให้เกิดอันตรายได้ เพราะจะทำให้ร่างกายของผู้เสพซูบผอม อ่อนเพลีย อารมณ์แปรปรวนง่าย มีอาการเลื่อนลอย ขาดความรับผิดชอบ ฟุ้งซ่านทำร้ายตนเอง เกิดความก้าวร้าว หากเสพมากเกินขนาดในปริมาณสูง อาจจะชักจนเสียชีวิตได้ ยาเสพติดประเภทนี้ได้แก่
สุรา ฝิ่น มอร์ฟีน เฮโรอีน สารระเหย ยานอนหลับ ยากล่อมประสาท ฯลฯ ยาเสพติดที่ออกฤทธิ์กดประสาทและสร้างความเสียหายให้กับประเทศเป็นอย่างมากคือสุรา ซึ่งผลสำรวจพบว่าคนไทยอายุ 18 ปีขึ้นไป ดื่มสุราแบบผิดปกติเกือบ 3 ล้านคน โดยส่วนใหญ่เป็นเพศชาย ซึ่งปัญหาการติดสุรา ก่อให้เกิดปัญหาสุขภาพจิต อุบัติเหตุ หนี้ในครัวเรือน และปัญหาอื่นๆตามมาอีกด้วย

2. ยาเสพติดให้โทษประเภทยาหลอนประสาท

ยาเสพติดประเภทนี้ออกฤทธิ์กับสมอง ทำให้การรับรู้ของสมองผิดปกติจากที่ควรจะเป็น แปลที่เร้าที่เข้ามากระทบผิดไป เมื่อเสพเข้าสู่ร่างกายจะทำให้ผู้เสพเกิดอาการหลอน เห็นภาพลวงตาที่ไม่มีอยู่จริง ไม่สามารถควบคุมตัวเองได้ ประสาทรับรู้แปรปรวนผิดปกติ มีอาการจิตหลอน เห็นภาพลวงตา บางครั้งเห็นคนจะมาฆ่า เห็นผี เห็นคนไล่ตาม บางครั้งทำให้ผู้เสพหวนคิดถึงเรื่องเลวร้ายที่เคยประสบพบเจอ จนทำให้คลุ้มคลั่งหวาดกลัวจนทำร้ายชีวิตตนเองและผู้อื่นได้ สิ่งเสพติดประเภทนี้ได้แก่ แอลเอสดี เมสคาลิน ไซไลซิบิน เอสทีพี กัญชา LSD เห็ดขี้ควาย เป็นต้น ยาเสพติดประเภทนี้ที่ระบาดมากคือ LSD
LSD เป็นสารสกัดจากกรดไลเซอจิกที่ได้มาจากเชื้อรา มีลักษณะเป็นผงสีขาวสามารถละลายได้ในน้ำ บางครั้งเอาไปผสมท๊อฟฟี่ก็มี LSD จะออกฤทธิ์หลอนประสาทอย่างรุนแรง ปัจจุบันที่น่ากลัวคือมีการนำกระดาษขนาดเล็กๆ ที่สามารถดูดซึมได้ดีเคลือบด้วย LSD ใช้ในการเสพยาเสพติดประเภทนี้ เรียกกันว่าแสตมป์มรณะ

3. สารกระตุ้นประสาท

ยาเสพติดประเภทนี้ออกฤทธิ์กับระบบประสาทส่วนกลางและกระตุ้นการทำงานของหัวใจและอารมณ์ให้ทำงานตามฤทธิ์ยา แต่บางครั้งอาจจะเกินกำลังความสามารถของร่างกาย ทำให้เมื่อฤทธิ์ยาหมดลง ร่างกายจะอ่อนเพลีย ทรุดโทรมเสื่อมสภาพ หากใช้เกินขนาดเป็นระยะเวลาติดต่อกันอาจจะก่อให้เกิดอาการหัวใจวายได้ ยาเสพติดประเภทนี้ได้แก่ แอลกอฮอล์, Ketamine, Opioids, Depressants ,กัญชา, ยาบ้า ยาลดความอ้วน,เครื่องดื่มที่มีส่วนผสมของคาเฟอีน, นิโคติน, Meth เป็นต้น ส่วนใหญ่ที่เรารู้จักกันดีคือแอมเฟตามีนหรือยาบ้า

แอมเฟตามีนหรือยาบ้า เป็นยาเสพติดให้โทษที่มีลักษณ์กลมแบนขนาดเล็กเหมือนเม็ดยา มีสีต่างกัน บนเม็ดยาจะมีสัญลักษณ์เช่น M,PG,WY, ฯลฯ หรือรูปดาวรูปพระจันทร์เสี้ยว เมื่อเสพเข้าไปจะทำให้ผู้เสพในระยะแรกนั้นทำงานได้นานขึ้น เพราะมีฤทธิ์ทำให้ร่างกายตื่นตัว จึงถูกใช้ในกลุ่มผู้ใช้แรงงาน เช่นคนขับรถโดยสาร ช่างก่อสร้าง หรือผู้ที่ต้องทำงานตอนกลางคืน แต่เมื่อหมดฤทธิ์ก็อ่อนเพลีย การตัดสินใจผิดพลาด ร่างกายพังอย่างรุนแรง และเมื่อใช้ไปเป็นระยะเวลานานจะเกิดอาการสมองเสื่อม นำมาซึ่งปัญหาต่างๆมากมาย ผู้ป่วยที่เข้ารับการบำบัดอาการติดยาเสพติดในศูนย์บำบัดยาเสพติด อันดับหนึ่งคือผู้ป่วยที่เข้ามาเลิกยาบ้า

ประเภทยาเสพติดตามกฎหมาย

ประเทศไทยมีการจัดหมวดหมู่ยาเสพติดตามกฎหมายไว้ โดยพิจารณาจากความรุนแรงของโทษและอันตรายที่มีต่อร่างกาย ซึ่งมีผลต่อบทลงโทษที่แตกต่างกันไปในแต่ละกลุ่ม การรู้จักการแบ่งประเภทนี้จะช่วยให้เข้าใจภาพรวมของปัญหาได้ครบถ้วนมากขึ้น ทั้งในแง่การแพทย์และแง่กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับผู้ป่วยและครอบครัว

ประเภท 1 ยาเสพติดให้โทษร้ายแรงที่ไม่มีประโยชน์ทางการแพทย์ เช่น เฮโรอีน แอมเฟตามีนหรือยาบ้า และแอลเอสดี กลุ่มนี้มีบทลงโทษรุนแรงที่สุด
ประเภท 2 ยาเสพติดทั่วไปที่ยังสามารถนำไปใช้ประโยชน์ทางการแพทย์ได้ภายใต้การควบคุมของแพทย์ เช่น มอร์ฟีน โคเคน ฝิ่น และเมทาโดน
ประเภท 3 ยาเสพติดในรูปแบบตำรับยาที่มีส่วนผสมของยาเสพติดประเภท 2 ในปริมาณเล็กน้อย เช่น ยาแก้ไอหรือยาแก้ท้องเสียบางชนิดที่มีส่วนผสมของฝิ่น
ประเภท 4 สารเคมีที่ใช้เป็นวัตถุดิบหรือสารตั้งต้นในกระบวนการผลิตยาเสพติดประเภท 1 หรือ 2
ประเภท 5 ยาเสพติดให้โทษที่ไม่เข้าข่ายประเภท 1-4 เช่น พืชกระท่อม พืชฝิ่นบางชนิด และเห็ดขี้ควาย

ประเภทยาเสพติดตามแหล่งที่เกิด

ประเภทของยาเสพติดยังสามารถแบ่งได้ตามที่มาของสารออกฤทธิ์ ซึ่งส่งผลต่อความเข้มข้นของฤทธิ์ยา รวมถึงความเร็วในการเสพติดและอันตรายที่ตามมา ดังนี้

ยาเสพติดจากธรรมชาติ

ยาเสพติดที่ได้จากพืชโดยตรง ไม่ผ่านกระบวนการสังเคราะห์ทางเคมีที่ซับซ้อน เช่น ฝิ่นและมอร์ฟีนที่สกัดจากยางของฝิ่น กัญชาจากใบและดอกของต้นกัญชา โคเคนจากใบโคคา และเห็ดขี้ควาย แม้จะมาจากธรรมชาติ แต่ไม่ได้แปลว่าปลอดภัยกว่ายาสังเคราะห์ เพราะสารออกฤทธิ์ในพืชเหล่านี้ก็ส่งผลกระทบต่อสมองและร่างกายได้รุนแรงไม่แพ้กัน

ยาเสพติดสังเคราะห์

ยาเสพติดที่ผลิตขึ้นจากกระบวนการทางเคมีในห้องปฏิบัติการ มักมีฤทธิ์รุนแรงและเสพติดได้เร็วกว่ายาที่ได้จากธรรมชาติ เช่น แอมเฟตามีนหรือยาบ้า ยาอี และแอลเอสดี ด้วยความที่สามารถผลิตได้ในปริมาณมากและควบคุมความเข้มข้นได้ ยาเสพติดกลุ่มนี้จึงแพร่ระบาดได้ง่ายและเป็นปัญหาใหญ่ในสังคมไทยปัจจุบัน

ยาเสพติดบางชนิด ออกฤทธิ์ทั้งกดประสาทและหลอนประสาท จัดเป็นยาเสพติดประเภทผสมผสาน อาทิ ฝิ่น เฮโรอีน ฯลฯ

มีผู้ติดยาเสพติดหลายรายที่เข้ารับการบำบัดอาการติดยาเสพติด ไม่ว่าจะเป็นเลิกยาบ้า เลิกยาไอซ์ เลิกเฮโรอีน เลิกกัญชากับยาเสพติด ฯลฯ สาเหตุมาจากการติดยาเสพติดโดยไม่ตั้งใจ เนื่องมาจากการขาดข้อมูลเกี่ยวกับการใช้ยาและขาดข้อมูลเกี่ยวกับยาเสพติดที่ถูกต้อง ทำให้เข้าใจผิดจนหลงไปเสพยาเสพติดได้ การรับรู้ข้อมูลที่ถูกต้องจะเป็นหนึ่งในการป้องกันตัวเองและคนรอบข้างไม่ให้หลงผิดไปติดยาเสพติด และไม่ต้องเสียเงินและเวลาไปกับการบำบัดอาการติดยาด้วย ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ โทร. 1522

เรียบเรียงโดย

คุณภูผา ภูวดลอานนท์

กรรมการ บริษัท ภูฟ้า เอ็นเตอร์ไพรส์ จำกัด

ผู้ผ่านการรับรอง ICAP I (International Certified Addiction Professional) และ Universal Treatment Curriculum (UTC) Modules 1–8 ด้านการบำบัดรักษาผู้มีปัญหาการใช้สารเสพติด พร้อมผ่านการอบรม Cognitive Behavioral Therapy (CBT) จากสถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี กรมการแพทย์

ความรักของพ่อแม่คือแรงผลักดันที่ดีที่สุด ให้เราเป็นส่วนหนึ่งของการฟื้นฟู

Tel 1522

LINE @phufaresthome

Email contact@phufaenterprise.com

คำถามที่พบบ่อย

ยาเสพติดแบ่งออกเป็นกี่ประเภท?

ยาเสพติดสามารถแบ่งได้หลายแบบขึ้นอยู่กับเกณฑ์ที่ใช้ หากแบ่งตามฤทธิ์ที่มีต่อระบบประสาทจะมี 3 กลุ่มหลัก คือ กลุ่มกดประสาท กลุ่มกระตุ้นประสาท และกลุ่มหลอนประสาท ส่วนถ้าแบ่งตามกฎหมายไทยจะมีทั้งหมด 5 ประเภทตามความรุนแรงของโทษ

ยาเสพติดประเภทไหนอันตรายที่สุด?

หากอ้างอิงจากการแบ่งประเภทยาเสพติดตามกฎหมายไทย ยาเสพติดในประเภท 1 ตามกฎหมาย เช่น เฮโรอีนและยาบ้า ถือว่ามีความรุนแรงสูงและส่งผลกระทบต่อร่างกายได้รวดเร็ว ทั้งนี้ความอันตรายของยาเสพติดขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ทั้งชนิดของสาร ปริมาณที่เสพ และสภาพร่างกายของผู้เสพแต่ละคน

ยาเสพติดจากธรรมชาติปลอดภัยกว่ายาสังเคราะห์จริงหรือไม่?

ไม่จริง แม้ยาเสพติดจากธรรมชาติอย่างฝิ่นหรือกัญชาจะไม่ผ่านกระบวนการทางเคมีที่ซับซ้อน แต่สารออกฤทธิ์ในพืชเหล่านี้ก็ส่งผลกระทบต่อสมองและระบบประสาทได้รุนแรงไม่ต่างจากยาสังเคราะห์ และยังสามารถทำให้เสพติดได้เช่นกัน

หากสงสัยว่าคนในครอบครัวใช้ยาเสพติด ควรทำอย่างไร?

สิ่งแรกที่ควรทำคือสังเกตพฤติกรรมและอาการที่เปลี่ยนไปอย่างใจเย็น โดยไม่ด่วนตัดสินหรือตำหนิ จากนั้นควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านการบำบัดยาเสพติดเพื่อประเมินสถานการณ์และวางแผนการช่วยเหลือที่เหมาะสมกับผู้ป่วยและครอบครัว

แหล่งอ้างอิง