หลายคนมักเข้าใจว่าสาเหตุที่ทำให้คนเสพยาเสพติดมาจาก “ความอยากสนุก” หรือ “อยากลอง” แต่ในความจริงแล้ว มีคนจำนวนมากที่หันไปพึ่งยาเสพติดไม่ใช่เพื่อความบันเทิงเลยแม้แต่น้อย หากแต่เพื่อ “หนีความรู้สึกบางอย่าง” ที่หนักหนาเกินจะรับมือด้วยตัวเอง ทั้งความเครียดสะสม ความเศร้าลึก ๆ ความโดดเดี่ยว ความกดดันจากครอบครัว หรือแม้แต่ความรู้สึกไร้ค่าในชีวิต

“หนีความรู้สึกบางอย่าง”

 ที่หนักหนาเกินจะรับมือด้วยตัวเอง ทั้งความเครียดสะสม ความเศร้าลึก ๆ ความโดดเดี่ยว ความกดดันจากครอบครัว หรือแม้แต่ความรู้สึกไร้ค่าในชีวิต

เมื่อมนุษย์เจอกับความกดดันทางอารมณ์ สมองจะพยายามหาวิธีลดความเจ็บปวดอย่างรวดเร็วที่สุด ยาเสพติดจึงกลายเป็น 

“ทางลัดของสมอง”

 ที่มอบความสบายชั่วคราว แม้จะต้องแลกกับผลลัพธ์ที่รุนแรงในระยะยาวก็ตาม

ทำไมบางคนใช้ยาเสพติดเพื่อ “หนีความรู้สึก”?

สาเหตุที่ทำให้บางคนหันไปใช้ยาไม่ใช่ความต้องการสารเสพติดโดยตรง เมื่อชีวิตหนักเกินแบก ยาเสพติดกลายเป็น 

ที่ดูง่ายที่สุดสำหรับพวกเขา

หลายคนจึงเริ่มใช้ยาเสพติดไม่ใช่เพราะอยากสนุก แต่เพราะต้องการหนีจากภาวะอารมณ์ที่กดดันและม่สามารถจัดการได้ ไม่ว่าจะเป็น

เผชิญกับความเครียดสูง

มีประสบการณ์บาดแผลทางใจ (trauma)

ในช่วงเวลาที่คนเรารู้สึก “ติดอยู่ในมุมมืดของตัวเอง” ยาเสพติดอาจถูกมองว่าเป็นสิ่งที่ทำให้ความเจ็บปวดเบาบางลงได้ทันที…แม้จะเป็นเพียงชั่วคราวก็ตาม หลังจากนั้นเมื่อมีการใช้บ่อยขึ้น สมองจะเรียนรู้ว่า 

“เมื่อเครียด = ต้องเสพ”

 จนกลายเป็นเคยความชินโดยอัตโนมัติ ทำให้ยิ่งรู้สึกว่าถ้าไม่ใช้ยาเสพติดก็ไม่สามารถทนกับความรู้สึกที่เกิดขึ้นได้ จึงเป็นการยิ่งตอกย้ำวงจรการหนีอารมณ์ด้วยการเสพยาเสพติด ท้ายที่สุดผลคือ จากเดิมใช้ยาเสพติดเพื่อ “หนีความรู้สึกที่ไม่อยากเผชิญ” กลายเป็นต้องใช้เพื่อหนีทั้งปัญหาเดิมบวกกับปัญหาที่เกิดจากติดยาเสพติดเอง ทำให้เสพติดง่ายและออกจากวงจรนี้ยากขึ้นเรื่อยๆ

“หนีความรู้สึกที่ไม่อยากเผชิญ”

 กลายเป็นต้องใช้เพื่อหนีทั้งปัญหาเดิมบวกกับปัญหาที่เกิดจากติดยาเสพติดเอง ทำให้เสพติดง่ายและออกจากวงจรนี้ยากขึ้นเรื่อยๆ

ความเครียดทำให้อัตราการตัดสินใจเสพยาสูงขึ้นกว่าปกติหรือไม่?

การเกิดความเครียดลดทอนการคิดยับยั้ง (Inhibitory Control)

เมื่อร่างกายและจิตใจอยู่ในภาวะความเครียด สมองจะเกิดการเปลี่ยนแปลงสำคัญในระบบการทำงาน โดยเฉพาะในส่วนของ สมองส่วนหน้า(Prefrontal Cortex) ซึ่งมีหน้าที่ควบคุมเหตุผล การยับยั้งชั่งใจ และการประเมินความเสี่ยง เมื่อความเครียดสะสมหรือรุนแรง ระบบนี้จะทำงานได้แย่ลง ส่งผลให้ความสามารถในการ “หยุดคิดก่อนทำ” ลดลงอย่างเห็นได้ชัด จึงอาจส่งผลทำให้ตอบสนองตามอารมณ์มากขึ้น ทำให้เลือกที่จะเสี่ยงมากขึ้น คิดสั้น เช่น ดื่มเหล้าหรือใช้ยาเสพติด แทนที่จะประเมินผลเสียก่อน

ความเครียดเรื้อรังทำให้การควบคุมตนเองในสมองเปลี่ยนไป

ความเครียดเรื้อรังส่งผลให้ระบบฮอร์โมนความเครียดและวงจรการควบคุมตนเองในสมองเปลี่ยนไป ทำให้หลายคนมีแนวโน้มในการคิดไตร่ตรองน้อยลง หุนหันพลันแล่น และแสวงหาความสุขหรือความโล่งใจแบบฉับพลันเพื่อกลบความรู้สึกแย่ภายในของตน หลายคนจึงเริ่มใช้สารเสพติดไม่ใช่เพียงเพื่อความสนุก แต่เพื่อหลีกหนีความเครียดและความทุกข์ทางอารมณ์ ซึ่งเป็นหนึ่งในเหตุผลสำคัญที่เพิ่มความเสี่ยงต่อการพัฒนาเป็นภาวะเสพติดในระยะยาว

จัดการความเครียดแทนการใช้ยาเสพติดได้อย่างไร?

การจัดการปัญหาทางด้านอารมณ์และความเครียดต่างๆ จุดประสงค์ไม่ใช่การห้ามให้ตนเองไม่รู้สึกแบบนั้นได้ แต่จุดประสงค์คือการช่วยให้ตนเองรับมือกับอารมณ์นั้นๆได้โดยไม่ต้องหันพึ่งยาเสพติด ซึ่งเป็นวิธีที่มีส่วนช่วยในการลดความเครียดและช่วยป้องกันการหันไปใช้ยาเสพติดเนื่องจากความเครียดได้

1. การออกกำลังกาย

การออกกำลังกายนอกจากจะช่วยในเรื่องสุขภาพที่ดีแล้ว ยังเป็นอีกหนึ่งวิธีคลายเครียดที่มีประสิทธิภาพ เนื่องจากการออกกำลังกายจะช่วยให้ร่างกายได้หลั่งสารเอนดอร์ฟิน(endorphins) ช่วยปรับสมดุลอารมณ์ตามธรรมชาติของร่างกาย เช่น การเล่นโยคะ การเดินเร็วหรือวิ่งเบาๆ หรือการว่ายน้ำ เป็นต้น

การฝึกสมาธิเป็นอีกวิธีที่ช่วยในเรื่องการลดความเครียดได้อย่างดี เนื่องจากช่วยให้เราได้อยู่กับปัจจุบัน ไม่จมอยู่กับสิ่งที่เกิดขึ้นแล้วในอดีตหรือกังวลต่ออนาคต การใช้เวลาทำสมาธิเพียงวันละ 10 นาที ก็สามารถช่วยลดความเครียด เพิ่มสมาธิ และพัฒนาทักษะการควบคุมอารมณ์ได้

3. ทำกิจกรรมที่ใช้ความคิดสร้างสรรค์

กิจกรรมที่ต้องใช้ความคิดสร้างสรรค์ เช่น งานศิลปะ ดนตรี หรืองานฝีมือ

 ช่วยให้เราได้เปลี่ยนจุดโฟกัสจากสิ่งที่กังวล ให้มีสมาธิกับสิ่งที่กำลังทำตรงหน้าแทน

4. การพูดคุยกับบุคคลที่ไว้ใจ

การพูดคุยกับคนที่ไว้ใจได้ ไม่ว่าจะเป็นคนในครอบครัว เพื่อน หรือคนที่สามารถให้คำปรึกษาได้ เป็นส่วนช่วยที่อาจจะทำให้ได้เห็นมุมมองใหม่ๆที่ในตอนนั้นเราอาจจะนึกไม่ถึงได้

ปรับเปลี่ยนการใช้ชีวิตให้สมดุล

การนอนหลับพักผ่อนที่เพียงพออย่างสม่ำเสมอ การกินอาหารที่มีประโยชน์ การดื่มน้ำอย่างเพียงพอต่อวัน ล้วนแล้วแต่เป็นสิ่งที่สำคัญโดยเฉพาะอย่างยิ่ง การนอนหลับที่มีคุณภาพจะช่วยซ่อมแซม ผ่อนคลาย และฟื้นฟูร่างกาย อีกทั้งยังสามารถช่วยบรรเทาผลกระทบจากความเครียดได้

หลายคนเสพยาไม่ใช่เพื่อความสนุก แต่เพื่อ “ซ่อนความเจ็บปวดที่ไม่มีใครเห็น” ความเครียด ความโดดเดี่ยว และความกดดันทำให้สมองต้องหาทางออกแบบเร่งด่วน และยาเสพติดถูกมองว่าเป็นทางลัดที่ให้ความสุขคืนมาได้แบบชั่วคราว

แต่ทางออกที่แท้จริงคือการรู้วิธีรับมือกับความรู้สึก และได้รับการช่วยเหลือที่เหมาะสมจากคนรอบข้างและผู้ที่สามารถช่วยให้คุณรับมือกับสถานการณ์นั้นได้ หากคุณเคยพลาดเลือกยาเสพติดเป็นทางออก ไม่มีคำว่าสายเกินไปที่จะออกมาจากจุดนั้นเพื่อให้ตนเองได้พบเจอกับความสุขที่แท้จริง 

ปรึกษาภูฟ้าเรสท์โฮมเลยวันนี้ 

ติดต่อผู้เชี่ยวชาญและรับข้อมูลเกี่ยวกับสิ่งที่ต้องเตรียมตัวก่อนรับการรักษาที่ภูฟ้าเรสท์โฮม

การเตรียมตัวก่อนมารักษายาเสพติด

หลายคนใช้ยาเสพติดเพื่อ “หนีความรู้สึก” มากกว่าเพื่อความสนุก จริงหรือไม่?

หลายคนใช้ยาเสพติดไม่ใช่เพื่อความสนุก แต่เพื่อหนีความเครียด ความเจ็บปวด หรือปัญหาอารมณ์ บทความนี้อธิบายกลไกสมอง ปัจจัยทางจิตใจ และความเสี่ยงต่อการเสพติด พร้อมแนวทางช่วยเหลืออย่างถูกต้อง
