รางจืด สมุนไพรที่ขึ้นชื่อว่าเป็น ราชาแห่งการถอนพิษ สามารถล้างสารเสพติด และช่วยให้เลิกยาเสพติดได้แบบไม่ทรมาณ ไม่ลงแดง ได้จริงหรือไม่? บทความนี้มีคำตอบ
“รางจืด” คืออะไร?
รางจืด (Thunbergia laurifolia) เป็นสมุนไพรฤทธิ์เย็นที่มีประวัติในการล้างพิษในร่างกาย จัดอยู่ในประเภทไม้เลื้อย เถามีลักษณะเป็นข้อปล้องกลมสีเขียวหรือสีเขียวเข้ม ใบของรางจืดเป็นใบเดี่ยวมีสีเขียวเข้ม ปลายใบเรียวแหลม โคนใบเว้าหรือหยักรูปหัวใจ ขอบใบมีความเรียบหรือหยักตื้น มีดอกสีม่วงแกมน้ำเงิน กลีบดอกแผ่ออกลักษณะคล้ายรูปแตร
รางจืดนั้นได้รับการขนานนามว่าเป็นสุดยอดสมุนไพรในการถอนพิษ มีสรรพคุณทางยาเด่นในด้านการถอนพิษต่างๆ ทั้งยังมีสรรพคุณในด้านอื่นๆอีกมาก ซึ่งเราจะพูดถึงในหัวข้อต่อไป
ลักษณะของรางจืด
ไม้เถาเลื้อย ลำต้นกลม ใบเป็นใบเดี่ยวสีเขียวเข้ม ออกเรียงตรงข้าม ปลายใบเรียวแหลม ส่วนดอกมีสีม่วงอมฟ้าหรือม่วงน้ำเงิน ลักษณะคล้ายรูปแตร ซึ่งเป็นจุดเด่นที่ช่วยให้สังเกตพืชชนิดนี้ได้ง่าย อย่างไรก็ตาม หากต้องการนำพืชจากธรรมชาติมาใช้เป็นสมุนไพร ควรตรวจสอบชนิดของพืชให้ถูกต้อง และคำนึงถึงความสะอาดของแหล่งปลูก เพื่อป้องกันการใช้สมุนไพรผิดชนิดหรือการปนเปื้อนของสารต่าง ๆ
สารสำคัญในรางจืด
รางจืดมีสารประกอบจากธรรมชาติหลายกลุ่ม เช่น สารกลุ่มฟีนอลิก ฟลาโวนอยด์ และแทนนิน ซึ่งเป็นสารพฤกษเคมีที่ได้รับความสนใจในการศึกษาด้านฤทธิ์ทางชีวภาพ โดยปริมาณสารสำคัญอาจแตกต่างกันตามส่วนของพืช แหล่งเพาะปลูก อายุของพืช รวมถึงวิธีการเตรียมและการสกัด
ดังนั้น การนำใบรางจืดสดมาต้มหรือรับประทานเองจึงอาจมีความเข้มข้นของสารสำคัญที่ไม่แน่นอน คุณจึงควรใช้ผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่มีข้อมูลวิธีใช้ชัดเจน หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนใช้
คุณสมบัติทางเภสัชวิทยาของรางจืด
จากการศึกษาที่เกี่ยวข้อง รางจืดได้รับความสนใจในด้านฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ ต้านการอักเสบ และผลต่อสารบางชนิดในร่างกาย รวมถึงมีการศึกษาผลของสารสกัดต่อระบบประสาท อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษาเหล่านี้ไม่ควรตีความว่ารางจืดสามารถใช้รักษาหรือถอนพิษได้ในทุกกรณี
สรรพคุณของรางจืด
จากการที่รางจืดได้รับคำกล่าวขานว่าเป็น ราชาแห่งการถอนพิษ หลายคนอาจเกิดข้อสงสัยว่าสรรพคุณทางยาในการถอนพิษของรางจืดนั้นมีมากขนาดไหน คำตอบคือ รางจืดสามารถถอนพิษได้หลายชนิด ไม่ว่าจะเป็น จากพิษจากสัตว์ พิษจากพืช หรือแม้กระทั่งพิษจากสารเคมี เช่น
- ถอนพิษ ทำลายพิษจากยาฆ่าแมลง
- แก้พิษจากการถูกแมลงสัตว์กัดต่อย เช่น แมงดาทะเล ปลาปักเป้า แมงป่อง
- ถอนพิษจากยาเบื่อชนิดต่างๆ สามารถใช้กับสุนัขหรือแมวที่โดนยาเบื่อได้
- ต้านพิษจากสารตะกั่วต่อสมอง
- ช่วยบรรเทาอาการจากการถอนพิษยาเสพติด
- แก้พิษสุราเรื้อรัง
นอกจากสารพัดสรรพคุณในการล้างพิษแล้ว รางจืดก็ยังมีสรรพคุณในด้านอื่นอีก ไม่ว่าจะเป็น
- แก้ร้อนใน กระหายน้ำ
- ลดไข้
- ลดผดผื่นคันจากการอาการแพ้
- แก้อาการวิงเวียน ปวดศีรษะ อาเจียน
- แก้ประจำเดือนมาไม่ปกติ
- ลดอาการอักเสบ
- แก้อาการเมาค้าง
รางจืดกับการใช้เพื่อถอนพิษตามภูมิปัญญาไทย
รางจืดเป็นสมุนไพรที่มีชื่อเสียงด้านการใช้เพื่อถอนพิษตามภูมิปัญญาไทย จึงมักถูกนำมาใช้เมื่อเกิดอาการที่เชื่อว่าเกี่ยวข้องกับพิษจากพืช สัตว์ หรือสารบางชนิด อย่างไรก็ตาม คำว่า “ถอนพิษ” ไม่ได้หมายความว่ารางจืดสามารถกำจัดสารพิษทุกชนิดออกจากร่างกายได้
หากสงสัยว่าได้รับสารพิษ สารเคมี หรือมีอาการรุนแรง เช่น ซึมลง หายใจลำบาก ชัก หรือหมดสติ ไม่ควรรอดูอาการหรือใช้สมุนไพรทดแทนการรักษา ควรเข้ารับการดูแลทางการแพทย์โดยเร็วที่สุด
ช่วยบรรเทาอาการร้อนในและกระหายน้ำ
นอกจากการใช้ตามภูมิปัญญาไทยในด้านการถอนพิษ รางจืดยังมีการนำมาใช้เพื่อบรรเทาอาการร้อนใน กระหายน้ำ ไข้ และอาการไม่สบายบางชนิด อย่างไรก็ตาม หากมีอาการรุนแรงหรือสงสัยว่าได้รับสารพิษ ไม่ควรใช้สมุนไพรแทนการรักษา และควรเข้ารับการดูแลทางการแพทย์โดยเร็ว
ใช้เพื่อบรรเทาอาการไข้ วิงเวียน ปวดศีรษะ หรือคลื่นไส้
รางจืดที่มีฤทธิ์ช่วยบรรเทาอาการไข้ รวมถึงอาการวิงเวียน ปวดศีรษะ หรือคลื่นไส้บางลักษณะ แต่เนื่องจากอาการเหล่านี้สามารถเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ การใช้สมุนไพรจึงไม่ควรทดแทนการตรวจวินิจฉัย โดยเฉพาะเมื่อมีไข้สูงต่อเนื่อง ซึมลง หรือมีอาการผิดปกติอื่นร่วมด้วย
การใช้เพื่อบรรเทาอาการผื่นและอาการคัน
ในภูมิปัญญาการใช้สมุนไพร มีการกล่าวถึงรางจืดในด้านการบรรเทาอาการผดผื่นหรืออาการคัน อย่างไรก็ตาม อาการทางผิวหนังอาจเกิดจากหลายสาเหตุ ตั้งแต่การแพ้ การระคายเคือง ไปจนถึงโรคผิวหนังหรือการติดเชื้อ การหาสาเหตุที่แท้จริงจึงมีความสำคัญก่อนเลือกวิธีดูแล
รางจืดมีวิธีใช้อย่างไร?

รางจืดสามารถนำมาใช้ได้หลายรูปแบบ ทั้งการชงเป็นชาและผลิตภัณฑ์สมุนไพรสำเร็จรูป แต่ละรูปแบบมีวิธีใช้แตกต่างกัน ควรเลือกผลิตภัณฑ์ที่มีแหล่งผลิตน่าเชื่อถือและปฏิบัติตามคำแนะนำอย่างเหมาะสม
- ใช้ในรูปแบบชาชง นำใบรางจืดแห้งมาชงกับน้ำร้อนตามปริมาณที่แนะนำ หรือเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ชารางจืดสำเร็จรูปที่ระบุวิธีชงไว้ชัดเจน ไม่ควรเพิ่มปริมาณสมุนไพรหรือชงให้เข้มข้นกว่าที่กำหนด เพราะการดื่มมากขึ้นไม่ได้หมายความว่าจะช่วยล้างพิษได้ดีขึ้น
- ใช้ในรูปแบบผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป เช่น แคปซูลและผงสมุนไพร ซึ่งช่วยให้คุณสามารถกำหนดปริมาณการใช้ได้สะดวกขึ้น ควรอ่านฉลากและรับประทานตามคำแนะนำของผลิตภัณฑ์ ไม่ควรเพิ่มขนาดรับประทานเองเพื่อหวังผลให้เร็วขึ้น
- เตรียมสมุนไพรใช้เอง ควรตรวจสอบชนิดของสมุนไพรและแหล่งที่มาให้แน่ใจ รวมถึงคำนึงถึงความสะอาดในการเตรียม เนื่องจากการต้มเองอาจควบคุมปริมาณและความเข้มข้นได้ยาก หากไม่มีข้อมูลวิธีใช้ที่ชัดเจน ควรเลือกผลิตภัณฑ์ที่มีฉลากกำกับแทน
- ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนใช้ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือกำลังรับประทานยาเป็นประจำ เนื่องจากอาจมีข้อควรระวังเกี่ยวกับการใช้ร่วมกับยาบางชนิด โดยเฉพาะผู้ที่ต้องรับประทานยาต่อเนื่องหรือมีแผนใช้สมุนไพรเป็นระยะเวลานาน
- ไม่ใช้แทนการรักษาในภาวะฉุกเฉิน หากสงสัยว่าได้รับสารพิษ สารเคมี หรือมีอาการผิดปกติรุนแรง ไม่ควรใช้รางจืดเพื่อรอดูอาการหรือรักษาด้วยตนเอง แต่ควรรีบไปโรงพยาบาลเพื่อรับการตรวจและดูแลอย่างเหมาะสม เพราะการรักษาที่รวดเร็วมีความสำคัญต่อการป้องกันภาวะแทรกซ้อน
ส่วนใหญ่วิธีที่นิยมใช้คือ การนำรางจืดมาทำเป็นชา โดยนำใบรางจืดสดมาล้างให้สะอาดแล้วหั่นให้เป็นฝอย หลังจากนั้นนำไปตากแดดให้แห้ง โดยป้องกันไม่ให้โดนฝุ่น หรือนำไปอบที่อุณหภูมิไม่เกิน 60 องศาเซลเซียส จากนั้นใส่ภาชนะที่แห้ง สามารถเก็บเอาไว้ได้ที่อุณหภูมิห้อง เมื่อต้องการดื่มตักเพียง 1-2 ช้อนชงกับน้ำร้อน แต่ในปัจจุบันตามท้องตลาดมีการทำชารางจืดออกมาขายในรูปแบบชาชงสำเร็จรูป รวมถึงมีการทำในรูปแบบแคปซูลออกมาเพื่อความสะดวกในการรับประทานและเหมาะกับยุคสมัย
ทั้งนี้ ภญ.ผกากรอง ขวัญข้าว ผู้ช่วยผู้อำนวยการด้านการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร ได้ให้คำแนะนำเกี่ยวกับวิธีดื่มเพิ่มเติมว่า ไม่แนะนำในกรณีที่นำใบรางจืดมาต้มและดื่มน้ำต้มใบรางจืดโดยตรง เนื่องจากอาจได้ความเข้มข้นของฤทธิ์ในทางยาจากใบรางจืดที่ไม่แน่นอน จึงควรรับประทานภายใต้คำแนะนำหรือในรูปแบบที่มีการแนะนำระบุไว้อย่างชัดเจน เช่น รับประทาน 2 แคปซูลต่อครั้ง วันละ 3 มื้อ หรือรูปแบบชาชง ซองละ 2-3 กรัม มื้อละ 1 ซอง วันละ 3 เวลา เป็นต้น
รางจืดช่วยล้างสารเสพติดได้จริงไหม?
ข้อมูลจากศูนย์ต่อต้านข่าวปลอมระบุว่า “ตามที่มีการแชร์ส่งต่อข้อมูลในสื่อสังคมออนไลน์ เรื่อง รางจืด สามารถช่วยเลิกยาบ้าได้แบบไม่ทรมาน ไม่ลงแดง ทางศูนย์ต่อต้านข่าวปลอมได้ดำเนินการตรวจสอบข้อเท็จจริงโดย กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข พบว่าประเด็นดังกล่าวนั้น เป็นข้อมูลจริง”
จากรายงานวิจัยประสิทธิภาพของชารางจืดต่อผู้ป่วยยาเสพติด ประเภทยาบ้าของโรงพยาบาลธัญญารักษ์ปัตตานี เป็นการศึกษาแบบวิจัยกึ่งทดลอง โดยกลุ่มอาสาสมัครทดลองเป็นผู้ป่วยยาเสพติดประเภทยาบ้า ที่เข้ารับการบำบัดแบบผู้ป่วยใน เพศชาย ไม่มีอาการทางจิตร่วม ไม่เป็โรคเบาหวาน ความดัน การทำงานของตับและไตอยู่ในระดับปกติ จำนวน 15 ราย แบ่งเป็น 3 กลุ่ม กลุ่มทดลองที่ 1 ได้รับชารางจืดเพียงอย่างเดียวกลุ่มทดลองที่ 2 ได้รับชารางจืดและวิตามินซี และกลุ่มควบคุมที่ได้รับวิตามินซีเพียงอย่างเดียว พบว่าค่าเฉลี่ยการลดลงของแอมเฟตามีนในปัสสาวะ กลุ่มทดลองที่ 1 รับชารางจืดเพียงอย่างเดียวมีค่าเฉลี่ยลดลง 179 ng/ml ใน 24 ชั่วโมง กลุ่มทดลองที่ 2 ได้รับชารางจืดและวิตามินซีมีค่าเฉลี่ยลดลง 79.75 ng/ml ใน 24 ชั่วโมง และกลุ่มควบคุมที่รับวิตามินซีมีค่าเฉลี่ยลดลง 83.08 ng/ml จึงสรุปได้ว่า กลุ่มทดลองที่ 1 มีอาการถอนพิษแอมเฟตามีนลดลงอย่างต่อเนื่องตลอดการทดลอง ซึ่งลดลงมากกว่ากลุ่มควบคุมและกลุ่มที่ 2
ทั้งยังมีข้อมูลจากวารสารการเเพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก จากการศึกษาการออกฤทธิ์ของสารสกัดรางจืดต่อสมอง พบว่าสารสกัดจากใบรางจืดความเข้มข้น 0.1 g/ml มีฤทธิ์ในการเพิ่มการหลั่งสารโดพามีนในสมอง แต่ในทางกลับกันมีผลในการยับยั้งการออกออกฤทธิ์ p-chloroamphetamine ในการเพิ่มการหลั่งของสารเซโรโทนิน รางจืดจึงออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทคล้ายกับแอมเฟตามีน นั่นจึงอาจเป็นสาเหตุที่การรักษาผู้ป่วยยาเสพติดควบคู่ไปกับการใช้รางจืดได้ผล
การใช้รางจืดควบคู่ไปกับการบำบัดนั้นจะช่วยบรรเทาอาการลงแดงได้ เป็นการใช้เพื่อเสริมในการบำบัดยาเสพติด ช่วยบรรเทาอาการต่างๆที่เกิดจากการถอนพิษยาได้ จึงเป็นสมุนไพรที่ใช้ช่วยในการบำบัดยาเสพติดภายใต้การดูแลของผู้เชี่ยวชาญ และในการใช้สมุนไพรที่มีสรรพคุณทางยา หรือใช้เพื่อเป็นยารักษา ควรใช้ตามคำแนะนำของแพทย์ เภสัชกร หรือแพทย์แผนไทย เพราะสมุนไพรที่มีสรรพคุณทางยาทุกชนิดมีข้อบ่งใช้ ข้อควรระวังในการใช้เสมอ
โทษของรางจืด ข้อแนะนำ และข้อควรระวังในการใช้
การใช้สมุนไพรประเภทใดก็ตามที่มีจุดประสงค์ในการใช้เพื่อรักษาหรือแม้แต่การบำรุงดูแลร่างกาย ล้วนแล้วแต่มีข้อจำกัดในการ หากใช้ผิดวิธีอาจส่งผลให้เกิดโทษแทนประโยชน์ โดยข้อจำกัดของการใช้รางจืดมีดังนี้
- ไม่ควรรับประทานรางจืดติดต่อกันเวลานานเกิน 30 วัน หรือปริมาณมากจนเกินไป เพราะอาจส่งผลกระทบให้ ตับ ไต รวมถึงระบบเลือดทำงานผิดปกติได้ และเนื่องจากรางจืดมีฤทธิ์อาจทำให้ร่างกายเกิดความเย็น เลือดไหลเวียนไม่สะดวก เกิดอาการมือ เท้า ชา
- ควรระวังเป็นพิเศษสำหรับการใช้ในผู้ป่วยเบาหวาน อาจทำให้น้ำตาลในเลือดต่ำ
- ไม่ควรใช้กับผู้ที่มีโรคประจำตัวที่มียาต้องรับประทานประจำ เนื่องจากอาจขับสารเคมีหรือตัวยาออก หากจำเป็นต้องใช้ ควรปรึกษาแพทย์
- อาจเกิดผลข้างเคียงในผู้ป่วยโรคหอบหืด หากเกิดการแพ้รางจืดอาจมีผลต่อระบบหายใจ ขึ้นอยู่กับระดับอาการแพ้
- ไม่ควรใช้ในผู้ที่สงสัยว่ามีอาการเป็นไข้เลือดออก เพราะอาจบดบังการแสดงอาการของไข้เลือดออก
ถึงแม้ว่าการใช้สมุนไพรจะช่วยบรรเทาอาการลงแดงจากการเลิกยาเสพติดได้ แต่การที่จะเลิกยาเสพติดได้อย่างหายขาดอย่างมีประสิทธิภาพได้นั้นต้องอาศัยหลายปัจจัยและต้องคำนึงถึงความปลอดภัยเป็นอันดับแรก การเลิกยาจึงจำเป็นต้องใช้วิธีการที่ถูกต้อง และต้องอยู่ภายใต้การดูแลของผู้เชี่ยวชาญ เพื่อประสิทธิภาพในการรักษาและเพื่อให้สุขภาพของผู้ป่วยไม่ทรุดลงในระหว่างบำบัดรักษา
หากต้องการเลิกยาเสพติดที่เห็นผลจริง ไม่ทรมาน ไม่อาเจียน ที่ภูฟ้าเรสท์โฮม เราคือผู้นำด้านการเลิกยาเสพติด บำบัดโดยแพทย์และผู้ชำนาญการโดยเฉพาะแต่ละแขนง ในการบำบัดกับภูฟ้าผู้ป่วยทุกคนจะได้รับการดูแลเอาใจใส่ครอบคลุมไปถึงการดูแลอาการแทรกซ้อนทางด้านร่างกาย เพราะเป้าหมายของเราไม่ใช่แค่บำบัดอาการติดยาเสพติดให้หายเพียงอย่างเดียว แต่มุ่งเน้นการฟื้นฟูทั้งสุขภาพร่างกาย จิตใจ ทัศนคติ ปรับพฤติกรรมเพื่อให้ผู้ป่วยหายขาดและไม่กลับมาเสพติดซ้ำอีก โทร. 1522
เรียบเรียงโดย
คุณภูผา ภูวดลอานนท์
กรรมการ บริษัท ภูฟ้า เอ็นเตอร์ไพรส์ จำกัด
ผู้ผ่านการรับรอง ICAP I (International Certified Addiction Professional) และ Universal Treatment Curriculum (UTC) Modules 1–8 ด้านการบำบัดรักษาผู้มีปัญหาการใช้สารเสพติด พร้อมผ่านการอบรม Cognitive Behavioral Therapy (CBT) จากสถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี กรมการแพทย์
ความรักของพ่อแม่คือแรงผลักดันที่ดีที่สุด ให้เราเป็นส่วนหนึ่งของการฟื้นฟู
Tel 1522
LINE @phufaresthome
Email care@phufaenterprise.com
คำถามที่พบบ่อย
รางจืดช่วยล้างสารเสพติดออกจากร่างกายได้จริงไหม?
มีข้อมูลการศึกษาเกี่ยวกับการใช้รางจืดในผู้ที่มีปัญหาการใช้สารเสพติดบางประเภท แต่ปัจจุบันยังไม่ควรเข้าใจว่ารางจืดสามารถล้างสารเสพติดออกจากร่างกายหรือรักษาภาวะติดสารเสพติดได้ด้วยตัวเอง การใช้รางจืดอาจมีบทบาทเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลภายใต้คำแนะนำที่เหมาะสม แต่การฟื้นฟูยังจำเป็นต้องดูแลทั้งด้านร่างกาย จิตใจ และพฤติกรรมร่วมกัน
ดื่มรางจืดแล้วช่วยให้เลิกยาเสพติดได้หรือไม่?
รางจืดไม่ใช่สมุนไพรที่ช่วยรักษาการติดสารเสพติดด้วยตัวเอง ผู้ที่มีปัญหาการใช้สารเสพติดควรได้รับการประเมินและวางแผนฟื้นฟูอย่างเหมาะสม เพราะการหยุดใช้สารอาจมีอาการถอนหรือภาวะแทรกซ้อนที่แตกต่างกันในแต่ละคน
รางจืดช่วยลดอาการลงแดงได้ไหม?
มีการศึกษาที่สนใจบทบาทของรางจืดต่ออาการที่เกี่ยวข้องกับการถอนสารบางประเภท แต่ไม่ควรใช้รางจืดเพื่อจัดการอาการถอนสารด้วยตนเอง โดยเฉพาะเมื่อมีอาการรุนแรงหรือมีความเสี่ยงต่อสุขภาพ การดูแลโดยผู้เชี่ยวชาญจะช่วยให้สามารถประเมินอาการและให้การดูแลได้อย่างเหมาะสม
สามารถดื่มรางจืดติดต่อกันทุกวันได้หรือไม่?
การใช้รางจืดอย่างต่อเนื่องหรือในปริมาณมากควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญ ไม่ควรใช้ต่อเนื่องเป็นเวลานานโดยไม่มีการประเมินความเหมาะสม โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือใช้ยาเป็นประจำ
หากคนที่คุณรักยังใช้สารเสพติดอยู่ ควรพาเข้ารับการฟื้นฟูเมื่อไร?
ไม่ควรรอจนเกิดเหตุการณ์รุนแรงจึงเริ่มมองหาความช่วยเหลือ แม้คนที่คุณรักอาจยังดูใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ แต่อาการของการใช้สารเสพติดสามารถเปลี่ยนแปลงได้ และการปล่อยให้ปัญหาดำเนินต่อไปอาจทำให้ครอบครัวต้องเผชิญกับสถานการณ์ที่ควบคุมได้ยากขึ้น
แหล่งอ้างอิง
- https://www.opsmoac.go.th/angthong-local_wisdom-preview-412891791838
- https://www.chumporn101.go.th/event-6.html
- https://pharmacy.mahidol.ac.th/th/knowledge/article/46/
- https://phar.ubu.ac.th/herb-DetailThaicrudedrug/115
- https://www.rspg.or.th/plants_data/herbs/herbs_20_4.htm
- https://pharmoffice.kku.ac.th/iss/smhcontrol/herb/107
ตรวจทานโดย ภูผา ภูวดลอานนท์ (กรรมการผู้จัดการ, ICAP I International Certified Addiction Professional (2561-2566), UTC Universal Treatment Curriculum 8 หลักสูตร (2561), CBT Level I สถาบันธัญญารักษ์ (2562))
อัปเดตล่าสุด 15 ธันวาคม 2566



