วิเคราะห์สถานการณ์ “กัญชา” ที่อาจหวนคืนสู่ “ยาเสพติด” ประเภทที่ 5 อีกครั้ง - ภูฟ้าเรสท์โฮม

ผลกระทบของกัญชาเสรีต่อสังคมและเศรษฐกิจในช่วงที่ผ่านมาเป็นอย่างไร?

นับตั้งแต่ปี พ.ศ 2565 ที่ได้มีการเปิดใช้นโยบาย “กัญชาเสรี” จนถึงปัจจุบันเป็นเวลากว่า 2 ปี เรามักจะได้ข่าวเกี่ยวกับการนำกัญชามาใช้เกินกว่าที่กฎหมายกำหนดอยู่เสมอ ซึ่งส่งผลกระทบให้ การใช้กัญชาในการสันทนาการเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน

และพบว่ามีการใช้กัญชาในกลุ่มวัยรุ่นและวัยทำงานมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการใช้เพื่อคลายเครียดหรือเพื่อความสนุกสนาน ซึ่งการนำกัญชาไปใช้เพื่อสันทนาการนั้นเพิ่มขึ้นมากที่สุดถึง 10 เท่าตัว อย่างไรก็ตามปัญหาที่เกิดขึ้นคือการใช้กัญชาเกินขอบเขตที่กฎหมายกำหนด ทำให้เกิดปัญหาสุขภาพทั้งทางกายและจิตใจในผู้ใช้หลายราย

ในส่วนของด้านเศรษฐกิจนั้น ดร. นณริฏ พิศลยบุตร นักวิชาการอาวุโส นโยบายเศรษฐกิจส่วนรวมและเศรษฐศาสตร์ประยุกต์ ทีดีอาร์ไอ ได้ระบุว่า “ทีมวิจัยได้ประมาณการมูลค่าเศรษฐกิจทางตรงในส่วนของผลิตภัณฑ์จากธุรกิจที่จดทะเบียนพบว่า ธุรกิจที่จดทะเบียนมีรายได้รวมจากกัญชา 39 ล้านบาท ขาดทุนรวม 194 ล้านบาท ธุรกิจที่สามารถทำกำไรมีเพียงร้อยละ 25 และสามารถทำกำไรได้เฉลี่ยร้อยละ 37.6 แม้ผลิตภัณฑ์สินค้าจากกัญชาจะเป็นที่กล่าวถึงในตลาดสินค้าผู้บริโภค แต่เมื่อเวลาผ่านไปกระแสความนิยมในผลิตภัณฑ์สินค้าจากกัญชาเริ่มลดลง”

เหตุผลใดที่ทำให้กัญชาอาจถูกควบคุมเป็นยาเสพติดอีกครั้ง?

ปัญหาที่กระทบต่อสุขภาพและสังคม แนวโน้มคนใช้กัญชาอายุน้อยลงเรื่อยๆ

โดยมีข้อมูลรายงานว่า จำนวนผู้ป่วยนอกและผู้ป่วยในรายเดือนที่มารับการรักษาด้วยอาการเป็นพิษจากกัญชา ในโรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุขเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว หลังปลดกัญชาเสรี และเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ คิดเป็น 6-7 เท่า

• ผู้ป่วยนอกที่มารับการรักษาด้วยอาการเป็นพิษจากกัญชา (cannabis poison) เพิ่มจาก 52 ราย/เดือน ในเดือนพ.ค. 2565 เป็น 342 ราย/เดือน ในเดือน ก.พ. 2566 คิดเป็นเพิ่มขึ้น 6.6 เท่าหลังปลดกัญชาเสรี
• จำนวนผู้ป่วยในรักษาด้วยอาการเดียวกันเพิ่มจาก 18 ราย/เดือน ในเดือน พ.ค. 2565 เป็น 132 ราย/เดือน ในเดือน ก.พ. 2566 คิดเป็นเพิ่มขึ้น 7.3 เท่าหลังปลดกัญชาเสรี
• ในส่วนของผู้ป่วยเสพติดกัญชา ที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุขต่อปี มีข้อมูลดังนี้
• จำนวนผู้ป่วยเสพติดกัญชา: เพิ่มขึ้นอย่างมากในช่วงปีที่ผ่านมา โดยจำนวนผู้ป่วยที่เข้ารับการรักษาเพิ่มขึ้น 2-5 เท่า
• จำนวนผู้ป่วยที่มีอาการโรคจิตจากการใช้กัญชา: มีจำนวนผู้ป่วยเพิ่มขึ้น 3-5 เท่า
• จำนวนผู้ป่วยนอกที่รักษาอาการติดกัญชา: เพิ่มขึ้นจาก 16,643 ราย ในปี 2562 เป็น 32,634 รายในปี 2566 ซึ่งเพิ่มขึ้น 2 เท่า
• จำนวนผู้ป่วยในที่รักษาอาการติดกัญชา: เพิ่มขึ้นจาก 1,137 รายในปี 2562 เป็น 5,924 รายในปี 2566 หรือเพิ่มขึ้น 5 เท่า
• ผู้ป่วยที่รับการรักษาด้วยอาการโรคจิตจากการใช้กัญชา : ผู้ป่วยนอกเพิ่มขึ้นจาก 6,585 ในปี 2562 เป็น 20,502 รายในปี 2566 (เพิ่มขึ้น 3 เท่า)ผู้ป่วยในเพิ่มจาก 742 รายในปี 2562 เป็น 3,989 รายในปี 2566 เพิ่มขึ้น 5 เท่า)

ธุรกิจกัญชาขาดทุนมากกว่าได้กำไร

ในด้านของเศรษฐกิจยังพบว่า กระเเสสินค้าจากกัญชานั้นเริ่มซาลง ธุรกิจเกี่ยวกับกัญชาที่จดทะเบียนส่วนใหญ่นั้นขาดทุนมากกว่าได้กำไร จากธุรกิจที่จดทะเบียนพบว่า ธุรกิจที่จดทะเบียนมีรายได้รวมจากกัญชา 39 ล้านบาท ขาดทุนรวม 194 ล้านบาท ธุรกิจที่สามารถทำกำไรมีเพียงร้อยละ 25 และสามารถทำกำไรได้เฉลี่ยร้อยละ 37.6

ช่องว่างทางกฎหมายที่ขาดการคุมเข้ม

กฎหมายยังมีช่องโหว่และขาดการคุมเข้ม จนทำให้เกิดการใช้กัญชาอย่างเสรีเกินกว่าที่กำหนด ไม่ว่าจะเป็นการปลูก การขาย หรือการบริโภค เช่น ปลูกในครัวเรือนแต่ลักลอบใช้ในเชิงพาณิชย์ การครอบครองและจำหน่ายได้โดยไม่มีการกำกับอย่างเข้มงวด

จากการที่คณะผู้วิจัยของ ทีดีอาร์ไอ วิเคราะห์สาเหตุข้างต้น พบว่ามีผลกระทบในเชิงลบมากกว่าเชิงบวก ในด้านสังคมพบผลกระทบเชิงลบโดยตรง กลุ่มที่ได้รับผลกระทบมากที่สุดคือกลุ่มเปราะบาง เช่น เด็กและเยาวชน ในทางสุขภาพผลการวิจัยชี้ว่าเป็นไปในเชิงลบมากกว่าเนื่องจากสถิติผู้ป่วยเพิ่มมากขึ้น และในด้านของเศรษฐกิจในช่วงแรกนั้นให้ผลเชิงบวก แต่ในตลาดมีการเเข่งขันที่สูงขึ้น อาจทำให้เกิดสินค้าที่ไม่มีคุณภาพออกมามากขึ้น ในอนาคตอาจกลายเป็นผลเชิงลบ จึงทำให้เกิดข้อเสนอนโยบายและปรับแก้กฎหมายสำหรับกัญชาขึ้น

ร่าง พ.ร.บ เกี่ยวกับกัญชามีเเนวโน้มอย่างไร?

สำหรับกฎหมายกัญชาที่ยกร่างขึ้นมาใหม่นั้นจะปรับจากพระราชบัญญัติกัญชา กัญชง ให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์หลักที่ให้ใช้กัญชาเพื่อทางการแพทย์และสุขภาพเพื่อจะเข้าไปแก้ไขช่องว่างในการนำกัญชาไปใช้ผิดประเภท เดิมทีมีการกำหนดว่าสารสกัดที่มี THC มากกว่า 0.2% จัดเป็นยาเสพติด แต่ส่วนอื่นๆไม่จัดว่าเป็นยาเสพติด จึงมีการออกกฎหมายเพื่อป้องกันไม่ให้นำส่วนอื่นๆของกัญชาไปใช้ด้วยวิธีการใดๆ เป้าหมายของการยกร่างกฎหมายนี้คือ “ห้ามใช้เพื่อสันทนาการ” และคาดว่าจะถูกนำมาใช้ภายในสิ้นปี 2567

โดยในบทความนี้ภูฟ้าเรสท์โฮมจะสรุปสาระสำคัญของ ร่าง พ.ร.บ กัญชา กัญชง ฉบับใหม่ไว้ ดังต่อไปนี้

การขออนุญาตและการอนุญาต

ผู้ประสงค์จะเพาะปลูกกัญชาหรือกัญชงในเชิงพาณิชย์ ไม่ว่าจะเป็น ผลิต นำเข้า ส่งออก หรือจำหน่าย กัญชา กัญชง หรือสารสกัด เพื่อทางการแพทย์และสุขภาพ หรือสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ ต้องได้รับใบอนุญาตจากผู้อนุญาต ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่คณะกรรมการกำหนดโดยต้องไม่กีดกันหรือผูกขาดทางการค้า

ใบอนุญาตสำหรับเพาะปลูกกัญชา กัญชง แบ่งออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่

• พื้นที่ขนาดเล็ก ไม่เกิน 5 ไร่
• พื้นที่ขนาดกลาง เกิน 5 ไร่ขึ้นไป แต่ไม่เกิน 20 ไร่
• พื้นที่ขนาดใหญ่ เกิน 20 ไร่ขึ้นไป แต่ไม่เกิน 400 ไร่

คุณสมบัติของผู้ขออนุญาตสำหรับบุคคลทั่วไป

• สัญชาติไทย
• อายุไม่ต่ำกว่า 20 ปี
• มีถิ่นอยู่ในราชอาณาจักร
• ไม่มีลักษณะต้องห้ามตามที่กฎหมายกำหนด

คุณสมบัติของผู้ขออนุญาตสำหรับนิติบุคคล

• สัญชาติไทย
• มีสำนักงานตั้งอยู่ในไทย
• ไม่มีลักษณะต้องห้ามตามที่กฎหมายกำหนด
• ตัวแทนหรือผู้มีอำนาจทำการแทนนิติบุคคลดังกล่าวต้องมีคุณสมบัติตามที่กล่าวมาเช่นเดียวกัน

สำหรับใบอนุญาตนั้นจะมีอายุ 3 ปี สามารถยื่นคำขอต่ออายุได้ก่อนวันที่ใบอนุญาตจะหมดอายุ

อัตราค่าธรรมเนียมใบอนุญาต

• ใบอนุญาตเพาะปลูกกัญชาหรือกัญชง ฉบับละ 50,000 บาท
• ใบอนุญาตผลิตกัญชา กัญชง หรือสารสกัด ฉบับละ 50,000 บาท
• ใบอนุญาตนำเข้ากัญชา กัญชง หรือสารสกัด ฉบับละ 100,000 บาท
• ใบอนุญาตส่งออกกัญชา กัญชง หรือสารสกัด ฉบับละ 10,000 บาท
• ใบอนุญาตนำเข้าเฉพาะคราว กัญชา กัญชง หรือสารสกัด ฉบับละ 20,000 บาท
• ใบอนุญาตส่งออกเฉพาะคราว กัญชา กัญชง หรือสารสกัด ฉบับละ 2,000 บาท
• ใบอนุญาตจำหน่ายกัญชา กัญชง หรือสารสกัด ฉบับละ 5,000 บาท
• การต่ออายุใบอนุญาต ครั้งละเท่ากับค่าธรรมเนียมใบอนุญาตนั้น

หน้าที่ของผู้รับอนุญาต

• สำหรับสถานที่เพาะปลูก ผลิต นำเข้า ส่งออก หรือจำหน่าย กรณีใดก็ตาม ต้องมีมาตราการรักษาความปลอดภัยจากบุคคลอื่นที่ไม่เกี่ยวข้อง
• จัดทำบัญชีรายรับ-รายจ่าย ตามที่ได้ใบอนุญาต และรายงานต่อผู้อนุญาตทุก 3 เดือน

หากพบว่าผู้รับอนุญาตไม่ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไข เจ้าหน้าที่จะมีสิทธิ์พิจารณาสั่งพัก หรือเพิกถอนการใช้ใบอนุญาต ไปจนถึงสั่งเลิกกิจการ

การโฆษณา

• ห้ามผู้ใดโฆษณาหรือทำการสื่อสารการตลาดเกี่ยวกับช่อดอกหรือยางของกัญชา กัญชง หรือ สารสกัด หรือ เครื่องมือและอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับการสูบกัญชา
• ไม่ใช้ข้อความที่ไม่เป็นธรรมต่อผู้บริโภค หรือข้อความที่อาจก่อให้เกิดผลเสียต่อสังคมส่วนรวม เช่น ข้อความเท็จ ข้อความโอ้อวดสรรพคุณเกินจริงว่า สามารถบำบัดรักษา บรรเทา หรือป้องกันโรคได้เกินกว่าความจริง หรือใช้ถ้อยคำอื่นใดที่มีความหมายในทำนองเดียวกัน เป็นต้น

การคุ้มครองบุคคลซึ่งอาจได้รับอันตรายจากการบริโภคกัญชา กัญชง หรือสารสกัดและการป้องกันการใช้กัญชา กัญชง หรือสารสกัดในทางที่ผิด

• ห้ามขายกัญชา กัญชง สารสกัดหรืออาหารที่มีส่วนประกอบหรือสกัดกัญชา กัญชง ให้แก่ผู้ที่อายุต่ำกว่า 20 ปี, สตรีมีครรภ์ หรือให้นมบุตร และบุคคลอื่นตามรัฐมนตรีประกาศกำหนด
• ห้ามขายกัญชา กัญชง หรือสารสกัดเพื่อการสันทนาการ ไม่ว่าจะด้วยวิธีขายแบบออนไลน์ เร่ขาย หรือผ่านเครื่องจำหน่ายอัตโนมัติ เป็นต้น
• ห้ามขายกัญชาตามสถานที่สาธารณะ เช่น วัด โรงเรียน สวนสาธารณะ สวนสนุก สวนสัตว์ เป็นต้น
• ห้ามขับขี่ยานพาหนะขณะมึนเมากัญชา
• ห้ามผู้ใดสูบกัญชา กัญชง ในพื้นที่สาธารณะ

บทกำหนดโทษ

• ปลูกกัญชาโดยไม่ได้รับอนุญาต มีโทษจำคุกสูงสุด 3 ปี และปรับ 20,000-300,000 บาท
• หากพบว่ามีการขายหรือโฆษณาเพื่อสันทนาการ มีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี ปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำและปรับ
• หากนำกัญชาไปใช้เพื่อสันทนาการ มีโทษปรับไม่เกิน 60,000 บาท

อุตสาหกรรมใดบ้างที่ได้รับผลกระทบหากกัญชากลับไปเป็นยาเสพติด?

สำหรับอุตสาหกรรมที่จะได้รับผลกระทบมากหากกัญชากลับไปเป็นยาเสพติดอีกครั้ง เห็นจะเป็นผู้ประกอบการเกี่ยวกับ “ร้านขายกัญชาและขายอุปกรณ์เกี่ยวกับกัญชา” เนื่องจากการเปิดร้านและซื้อขายเช่นนี้จะกลายเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมายในอนาคต ร้านจำหน่ายกัญชาที่ผิดกฎหมายจะถูกกวาดล้าง ส่วนร้านที่มีใบอนุญาตจะสามารถดำเนินการต่อได้จนครบกำหนด หลังจากนั้นหากจะต่ออายุใบอนุญาตจะต้องเปลี่ยน “คลินิกกัญชา” ภายใต้กฎข้อบังคับใหม่

ในส่วนของ ผู้ปลูกและฟาร์มกัญชานั้น สามารถดำเนินการต่อได้หากมีใบอนุญาตและปฏิบัติตามกฎหมายที่กำหนด เช่น ส่งออกเพื่อทางการแพทย์

สำหรับกฎหมายฉบับนี้นั้นไม่ส่งผลกระทบในการใช้ในด้านการแพทย์ เนื่องจากสามารถนำไปใช้ในด้านการแพทย์หรือสุขภาพได้แต่ต้องได้รับการควบคุมตั้งเเต่การผลิต นำเข้า ส่งออก และแปรรูป ในทุกขั้นตอนต้องได้รับการอนุญาต

การกระทำผิดกฎหมายหรือเกินกว่าขอบเขตที่กฎหมายกำหนดย่อมส่งผลกระทบทางลบไม่ว่าจะต่อตนเองหรือต่อสังคม ถึงแม้ว่าปัจจุบันร่าง พ.ร.บ กัญชา กัญชงที่ถูกยกขึ้นมาใหม่จะยังไม่ถูกนำมาใช้ แต่เพื่อความปลอดภัยแล้วก็ไม่ควรใช้กัญชาเกินกว่าที่กฎหมายกำหนดหรือในทางที่ผิดเนื่องจากอาจกลายเป็นการเสพติดกัญชาในที่สุด

หากมีการเสพติดกัญชาไปแล้วนั้น ผู้เสพควรได้รับการบำบัดโดยเร็วเพื่อไม่ให้อาการเสพติดหนักขึ้นจนเกิดอันตรายร้ายแรงต่อตนเอง สามารถขอรับคำปรึกษาจากแพทย์และผู้ชำนาญการด้านการเลิกยาเสพติดของภูฟ้าเรสท์โฮม ได้ที่ โทร. 1522